THANH BÌNH (Tổng hợp)

Bất ổn, xung đột chính trị và xã hội lan rộng đã khiến các quốc gia lao vào “chiến dịch lên đời vũ khí”, bất chấp nền kinh tế vẫn còn đầy khó khăn, ảm đạm. Nếu các cường quốc đẩy mạnh mũi nhọn công nghệ quốc phòng, một mặt nhằm củng cố địa vị quốc gia, một mặt để tranh thủ khoản lợi béo bở từ những hợp đồng mua bán vũ khí, thì các nước nhỏ lại tăng tốc trang bị khí tài cho mục đích phòng thủ, bảo vệ lợi ích quốc gia.

Những “thỏi” nam châm hút vũ khí

Trong cuộc họp thường niên của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc (LHQ) hồi tháng 9-2012, Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon từng lưu ý: “Chỉ trong một ngày, mức chi tiêu của thế giới đổ vào việc trang bị vũ khí nhiều gấp hai lần so với khoản chi trong cả một năm của LHQ dành cho sứ mệnh gìn giữ hòa bình, viện trợ, bảo vệ nhân quyền và phát triển trên toàn cầu”. Người đứng đầu LHQ cho biết hơn 1.700 tỉ USD (tức hơn 4,6 tỉ USD/ngày) đã được các nước rót vào hoạt động mua sắm vũ khí trong năm 2011. Rõ ràng, thế giới đã và đang lao vào cuộc đua vũ trang điên cuồng vì những lợi ích riêng, bất chấp vết thương kinh tế toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn hồi phục sau cơn đại suy thoái tài chính từ những năm trước.

Các nước từ nhỏ cho đến cường quốc đều lao vào
cuộc đua vũ trang. Ảnh: Economist

Gần đây khu vực châu Á-Thái Bình Dương nổi lên là một trong những điểm “cực nóng” trên thế giới với việc tuyên bố chủ quyền chồng lấn giữa Trung Quốc với các nước Đông Nam Á trên vùng biển Đông, hay sóng gió dậy lên ở khu vực biển Hoa Đông với một số nước Đông Bắc Á. Tình hình căng thẳng trên Bán đảo Triều Tiên cũng khiến cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương càng phức tạp hơn. Vì vậy, giới chuyên gia nhận định không ít các nước tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ mạnh tay hơn trong việc rút hầu bao chi vào hoạt động mua sắm khí tài. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Thế giới Stockholm của Thụy Điển (SIPRI) công bố hồi tháng 3-2012, các nước châu Á Thái Bình Dương đã nhập khẩu gần một nửa số vũ khí trên thế giới (chiếm 44%) trong khoảng thời gian từ năm 2007-2011. SIPRI cho biết, 5 nhà nhập khẩu vũ khí hàng đầu thế giới đều rơi vào các quốc gia thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Cụ thể, Ấn Độ dẫn đầu (chiếm 10%), các vị trí tiếp theo lần lượt là Hàn Quốc (6%), Trung Quốc (5%), Pakistan (5%) và Singapore (4%). “Việc Ấn Độ bứt phá trong cuộc đua vũ trang được cho là gắn liền với quan hệ căng thẳng tăng cao giữa nước này với Pakistan cũng như với Trung Quốc”- Siemon Wezeman, chuyên gia phân tích tại SPIRI nhận xét.

Theo nhận định của các chuyên gia, tâm điểm tại châu Á hiện nay là Trung Quốc. Các số liệu từ Chính phủ Trung Quốc cùng với báo cáo của Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Mỹ) công bố hồi tháng 10-2012 cho thấy cường quốc châu Á này đã mạnh tay đầu tư cho hệ thống quân sự trong năm 2011 khi chi đến hơn 25 tỉ USD cho việc mua sắm cũng như nghiên cứu và phát triển vũ khí. Tổng ngân sách quốc phòng nước này đã tăng vọt từ 22 tỉ USD lên đến gần 90 tỉ USD trong khoảng thời gian 2000-2011. Trong năm 2012, Bắc Kinh cũng đã loan báo tiếp tục tăng ngân sách quốc phòng thêm 11,2%, lên con số 110 tỉ USD.

Máy bay không người lái gắn liền với biệt danh đáng sợ - “cổ máy giết người”.
Ảnh: AP

Chỉ với hơn 5 triệu dân trên lãnh thổ 700km2, đảo quốc nhỏ bé Singapore cũng rất “chịu chơi” khi bỏ ra đến hơn 9,6 tỉ USD đầu tư cho quốc phòng trong năm 2011, vượt qua con số hơn 5,5 tỉ USD của Thái Lan và bỏ xa khoản chi 4,5 tỉ USD của Malaysia. Trong khi đó, Indonesia cũng quyết định nâng ngân sách quốc phòng từ 5,45 tỉ USD của năm 2011 lên 7,01 tỉ USD trong năm 2012 và có kế hoạch tăng 20% mỗi năm cho đến 2014, theo nhật báo The Jakarta Post. Do những tranh chấp xuất hiện trên các vùng Biển Đông hay Hoa Đông, danh sách vũ khí mua sắm của các nước tại đây chủ yếu là tàu chiến, tàu tuần tra, hệ thống radar phòng thủ máy bay chiến đấu cùng với tàu ngầm, tên lửa chống tàu chiến.

Trong cuộc đua vũ trang sôi động trên thế giới, ngoài “tân binh” châu Á-Thái Bình Dương, Trung Đông với những bất ổn cả “cũ và mới” cũng hút một lượng không nhỏ vũ khí của thế giới. Lý giải cụ thể cho hiện tượng trên, Theodore Karasik, chuyên gia an ninh khu vực tại Viện Phân tích Quân sự Vùng Vịnh và Cận Đông, nói: “Cuộc đối đầu giữa Iran và phương Tây thời gian gần đây khiến các quốc gia Vùng Vịnh thực sự lo lắng. Việc họ trang bị vũ khí nhiều hơn đã đủ để nói lên điều đó”.

Theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ trong năm 2012, Arabie Séoudite thỏa thuận với Mỹ mua rất nhiều máy bay chiến đấu và trực thăng hiện đại, trong đó có F-15, Apache và Black Hawk. Tổng kim ngạch nhập khẩu vũ khí của nước này từ Mỹ lên tới 33,4 tỉ USD. Báo cáo cũng đề cập đến các hợp đồng bán vũ khí của Mỹ bao gồm gói trị giá 4,2 tỉ USD dành cho Koweit gồm 60 tên lửa Patriot và các hệ thống liên quan. Đối với Qatar, Bộ Quốc phòng Mỹ đã xin phép Đồi Capitol nâng cấp mức hỗ trợ Không quân Qatar để nước này có thể mua thêm 24 máy bay trực thăng tấn công Apache AH-64D, 12 trực thăng Blackhawk và 22 trực thăng Seahawk.

Nằm ngoài xu thế “thắt lưng buộc bụng” của các nước châu Âu, Nga và Mỹ vẫn đang cạnh tranh quyết liệt trong cuộc chạy đua vũ trang. Hiện hai quốc gia này thường xuyên có cuộc đối đầu gay gắt về hệ thống phòng thủ tên lửa tại châu Âu. Giữa lúc những tranh cãi trong quan hệ giữa Mát-xcơ-va và Washington về hệ thống phòng thủ tên lửa tại châu Âu chưa chấm dứt, Mỹ lại tiết lộ một kế hoạch lá chắn tên lửa mới (tương tự như hệ thống lá chắn tại châu Âu) ở châu Á và Trung Đông.

Xuất hiện ngày càng nhiều vũ khí tinh vi, nguy hiểm

Trong báo cáo của SIPRI năm 2012, các chuyên gia Thụy Điển đã đưa ra con số 19.000 đơn vị vũ khí hạt nhân mà Trái đất đang cõng trên lưng vào thời điểm đầu năm 2012. Trong số này có đến 5.000 đầu đạn hạt nhân được đặt vào vị trí “sẵn sàng cho sử dụng” và 2.000 quả ở trạng thái “sẵn sàng chiến đấu khẩn cấp”.

Pháp giới thiệu mô hình tàu ngầm 2 thân SMX-26 tại Triển lãm hải quân
Euronaval 2012. Ảnh: Navy Recognition

Cũng theo báo cáo trên, các đầu đạn hạt nhân trên thế giới đã giảm nhiều so với trước đây (20.500 đơn vị hồi đầu năm 2011). Song điều đáng lo là tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân đã chuyển sang các nước nhỏ, thậm chí với mức độ hiện đại và hủy diệt ngày càng lớn hơn. Bên cạnh đó, một số quốc gia cũng đã hoặc đang phát triển hệ thống chuyển tiếp vũ khí hạt nhân.

Đặc biệt tháng 4-2012, cả thế giới phải dồn mắt về châu Á, nơi một loạt các nước đã trình làng nhiều loại tên lửa tự tạo với những lời “quảng cáo” về sức mạnh khủng khiếp của chúng. Đó là siêu tên lửa của CHDCND Triều Tiên với tầm bắn 10.000km hay tên lửa xuyên lục địa Agni-5 có tầm bắn 5.000km, có thể mang đầu đạn hạt nhân đến 1.000kg mà Ấn Độ đã thử thành công. Bên cạnh đó còn là sự xuất hiện của Shaheen-1A, tên lửa đạn đạo tầm trung của Paskistan với tầm bắn ước tính từ 2.500-3.000km và có thể được trang bị đầu đạn hạt nhân.

Máy bay không người lái cũng đang thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia. Đây là “sản phẩm” mà Mỹ từng độc quyền sản xuất và đã cho tung lên bầu trời Trung Đông để  “tìm diệt” các phần tử được Mỹ cho là nghi can khủng bố. Nay, máy bay không người lái của Mỹ đã được cải tiến, trang bị tên lửa và vũ khí tấn công. Hiện tại trung bình một máy bay không người lái có thể mang theo 14 quả tên lửa.

Ngày càng nhiều quốc gia trên thế giới liều lĩnh lao vào cuộc đua mua sắm cũng như tự chế tạo “cỗ máy giết người” này. Theo ước tính của hãng tin Mỹ CNN, thế giới hiện có khoảng 680 chương trình phát triển máy bay không người lái do chính phủ các nước, công ty và các cơ quan điều hành. So với 50 máy bay không người lái hồi năm 2001, Mỹ hiện được cho là đã có trong tay đến 7.500 chiếc. Một số quốc gia châu Âu như Thụy Điển, Hy Lạp, Thụy Sĩ, Tây Ban Nha, Ý và Pháp đang theo đuổi tham vọng sở hữu thứ vũ khí này.

Chạy đua vũ trang - mất nhiều hơn được

Trong một phát biểu tại cuộc họp Đại Hội đồng LHQ diễn ra hồi cuối tháng 9-2012, Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon đã cảnh báo: “Chính phủ các nước đang lãng phí tiền bạc rất nhiều vào việc mua sắm các loại vũ khí chỉ để giết người trong khi lại cắt giảm đầu tư vào con người”. Theo ông Ban Ki-moon, các nước lao vào cuộc chạy đua vũ trang sẽ phải trả giá. Đó là hình ảnh nhiều người đi ngủ với bụng đói meo, là những đứa trẻ chết mòn vì thiếu nước sạch, miếng ăn, là những quả bom mìn còn sót lại trên cánh đồng...

Tập trung vào quốc phòng, quân sự cho mục đích phòng vệ, bảo vệ lợi ích quốc gia là nhu cầu thiết yếu. Song, việc mua sắm vũ khí phải có chừng mực, phải biết cân bằng nguồn tài chính để đầu tư và đối phó với những thách thức toàn cầu, từ biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, dịch bệnh, thảm họa thiên tai đến những lợi ích giáo dục, phát triển xã hội. Dwight Eisenhower, vị tướng 5 sao và là Tổng thống đời thứ 34 của nước Mỹ, từng có câu nói để đời: “Mỗi khẩu súng mới ra đời, mỗi tàu chiến được hạ thủy, mỗi tên lửa được phóng ra, đều có nghĩa là… một hành vi trộm cắp từ những người đói khổ mà không có ăn, từ những người bị lạnh mà không áo mặc… cuộc sống hoàn toàn không phải là như thế… đó chính là đem nhân loại treo lên cây thánh giá”.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, giá trị của cảnh báo trên vẫn nguyên như ban đầu.