Thủ tướng Slovakia Robert Fico mới đây đã thông báo kiện quyết định của Liên minh châu Âu (EU) về việc cấm nhập khẩu khí đốt của Nga. Vụ kiện này được trình lên Tòa án Công lý của EU.

Đường ống Druzhba cung cấp dầu từ Nga đến Hungary và Slovakia được nối lại hoạt động hôm 22-4. Ảnh: Reuters

Ông Fico đưa ra quyết định quan trọng trên trong bối cảnh thời hạn chót tranh cãi pháp lý của lệnh cấm hết hiệu lực từ ngày 27-4. 

Chính quyền Thủ tướng Hungary Viktor Orban cũng đã đâm đơn kiện EU về lệnh cấm trên, nhưng ông Orban sắp kết thúc nhiệm kỳ do thất bại trước thủ lĩnh phe đối lập Peter Magyar trong bầu cử. Chưa rõ nhà lãnh đạo thân EU này có tiếp tục theo đuổi vụ kiện hay không, nhưng ông tuyên bố muốn duy trì quan hệ và mua năng lượng giá rẻ của Nga.  

Hồi đầu năm nay, bộ trưởng năng lượng của 25/27 nước thành viên EU đã phê chuẩn quy định cấm nhập khẩu khí đốt Nga. Theo đó, khối sẽ chính thức chấm dứt nhập khẩu khí hóa lỏng (LNG) Nga vào cuối năm 2026 và khí đốt qua đường ống vào ngày 30-9-2027. EU đánh giá chính sách mới là cột mốc quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt sự phụ thuộc của khối vào năng lượng Nga, đã được lãnh đạo các nước ký trong Tuyên bố Versailles tháng 3-2022.

Lệnh cấm khí đốt Nga được thiết kế để thông qua theo cơ chế đa số. Vì vậy, nó vẫn có hiệu lực dù Hungary và Slovakia phản đối. Hai nước này cho rằng lệnh cấm này vi phạm nguyên tắc đồng thuận của tất cả thành viên trong EU. Dựa trên nguyên tắc này, EU vẫn chưa thể thông qua khoản cho vay 90 tỉ euro cho Ukraine vì sự phản đối của Hungary liên quan đến đường ống trung chuyển dầu Druzhba bị hư hại.

Trước xung đột Ukraine tháng 2-2022, Nga cung cấp hơn 40% lượng khí đốt cho EU. Sau khi nhiều nước EU bắt đầu cấm vận Nga, tỷ lệ này đã giảm xuống khoảng 13% vào năm 2025, với giá trị hơn 15 tỉ euro mỗi năm.

Ngược lại, Na Uy trở thành nước cung cấp khí đốt chủ chốt của EU với tỷ lệ khoảng 30%. Đặc biệt, Mỹ chiếm đến 57% thị phần nhập khẩu LNG của EU hồi năm ngoái.

Về dầu mỏ, EU đã chính thức cấm nhập khẩu dầu thô Nga vận chuyển bằng đường biển từ tháng 12-2022 và các sản phẩm dầu tinh chế từ tháng 2-2023. Hungary và Slovakia là hai nước cuối cùng của EU vẫn nhập khẩu dầu thô qua đường ống ở Ukraine. Ủy ban châu Âu đang có kế hoạch chấm dứt vĩnh viễn nhập khẩu dầu mỏ từ Nga vào cuối năm 2027. Tuy nhiên, kế hoạch dự kiến đưa ra hôm 15-4 nhưng được lùi thời hạn do cuộc khủng hoảng năng lượng từ cuộc chiến Iran. Thực tế, EU chưa thể cấm vận dầu mỏ của Nga vì sự phản ứng quyết liệt cùng những hành động cản trở của Hungary và Slovakia.

Không nhập khẩu dầu thô từ nước láng giềng, EU nhập khẩu từ khắp nơi. Trong đó, Mỹ, Kazakhstan và Na Uy là 3 đối tác cung cấp lớn nhất, mỗi nước chiếm từ 12-15%. Tiếp đến là Libya, Saudi Arabia, Nigeria, Iraq… Được biết, EU nhập khẩu đến 97% nhu cầu dầu thô cho sản xuất nhiên liệu vào năm 2024. Dù đã nỗ lực chuyển đổi năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch, nhưng EU vẫn nhập khẩu khoảng 435 triệu tấn dầu thô năm 2025 với tổng giá trị lên đến hơn 212 tỉ euro.

Rõ ràng, EU chấp nhận trả giá cao hơn khi không mua dầu khí của Nga nhằm trừng phạt nước này phát động chiến dịch quân sự chống Ukraine. Hungary và Slovakia vẫn phụ thuộc lớn vào năng lượng Nga. Dù đã nỗ lực đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, cuộc chiến ở Trung Đông càng khiến hai nước này cần thêm dầu khí nhập khẩu từ Nga.

Trong bối cảnh hiện nay, không chỉ giới lãnh đạo Hungary và Slovakia, một số chính trị gia châu Âu cũng kêu gọi EU nới lỏng biện pháp cấm vận năng lượng nga. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã cho phép các đồng minh và đối tác tiếp tục mua dầu của Nga.

ĐỨC TRUNG