Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mặc dù gặp những khó khăn về thời tiết, biến đổi khí hậu, nhưng những năm qua sản xuất lúa tại vùng ĐBSCL đạt kết quả khả quan, sản lượng thu hoạch tăng, vượt kế hoạch đề ra. Kết quả này góp phần cải thiện thu nhập cho nông dân, tuy nhiên để sản xuất lúa phát triển bền vững, phát thải thấp, ngành Nông nghiệp vùng ĐBSCL cần tăng cường năng lực áp dụng và nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác cho canh tác lúa.

Sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, nhận định: Ngành lúa gạo đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ, từ sản xuất số lượng sang chất lượng, từ tăng trưởng đơn thuần sang tăng trưởng xanh, giảm phát thải và nâng cao giá trị gia tăng. Thực hiện Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án một triệu héc-ta lúa), TP Cần Thơ xác định quản lý dinh dưỡng chính xác không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là hướng đi bắt buộc để tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng xanh và phát thải thấp.

Công nghệ cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân được ứng dụng tại Hợp tác xã Green Farm, TP Cần Thơ.

Hằng năm, TP Cần Thơ có diện tích sản xuất lúa khá cao, đóng góp sản lượng lớn cho xuất khẩu. Điển hình năm 2025, thành phố có tổng diện tích sản xuất lúa trên 718.400ha, sản lượng hơn 4,7 triệu tấn. Riêng vụ lúa đông xuân 2025-2026, thành phố sản xuất 312.615ha và đang cho thu hoạch, năng suất trung bình trên 7,2 tấn/ha. Thời gian qua, ngành Nông nghiệp TP Cần Thơ chủ động triển khai đồng bộ giải pháp ứng dụng khoa học tiến bộ vào sản xuất, bước đầu đạt kết quả tích cực. Trong đó, nổi bật như áp dụng đồng bộ quy trình canh tác tiên tiến gieo sạ thưa, giảm giống, giảm phân đạm, giảm phun thuốc bảo vệ thực vật; áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ; ứng dụng cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất... Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm bình quân khoảng 1,1 triệu đồng/ha; lợi nhuận tăng từ 1,3-6,5 triệu đồng/ha, tương đương tăng từ 6,6-36,7%. Hiệu quả tác động môi trường giảm rõ rệt, phát thải khí nhà kính giảm từ 6-12 tấn CO₂/ha…

Bà Nguyễn Thị Giang cho biết: Các mô hình triển khai thí điểm trên địa bàn TP Cần Thơ đến nay được nhân rộng tại 30 hợp tác xã (HTX), với diện tích sản xuất trên 8.000ha. Các mô hình này bước đầu khẳng định tính khả thi và khả năng lan tỏa trong thực tiễn. Giúp giảm lượng giống gieo sạ 30-50 kg/ha, giảm 30% lượng phân bón hóa học so với tập quán canh tác trước đây, hạn chế sâu bệnh, giảm giá thành sản xuất; giúp nông dân thay đổi tập quán sản xuất, tạo ra sản phẩm đảm bảo chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng và môi trường. Những kết quả này cho thấy mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân mà còn tạo nền tảng cho chuyển đổi sản xuất lúa theo hướng bền vững và phát thải thấp.

Phát huy hiệu quả

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nhận định: Mặc dù kỹ thuật canh tác lúa ở ĐBSCL có những bước tiến đáng kể trong thời gian gần đây, nhưng ứng dụng công nghệ chính xác và công nghệ số vẫn còn hạn chế. Nông dân sử dụng lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật khá cao, trong khi tình trạng lúa đổ ngã, thất thoát trong và sau thu hoạch còn lớn. Những tồn tại này dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp, chất lượng nông sản hạn chế, thu nhập của nông dân chưa được cải thiện... Vì vậy, giải pháp nông nghiệp chính xác tích hợp giúp giảm lượng giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật nhưng vẫn tăng năng suất là hết sức cần thiết cho quá trình chuyển đổi sang mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án một triệu héc-ta lúa.

Mới đây, Hội thảo tập huấn “Tăng cường năng lực áp dụng và nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác cho canh tác lúa một triệu héc-ta chất lượng cao, phát thải thấp”, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đưa ra các nguyên tắc bón phân “4 đúng”, sử dụng phân bón tích hợp hoạt chất sinh học; phương pháp làm đất, sạ hàng kết hợp vùi phân; tận dụng thời tiết nông vụ cho sản xuất, phương pháp sử dụng giống gieo sạ, công nghệ gieo cấy, quản lý rơm… Điểm nổi bật của chương trình là phương pháp tiếp cận mang tính hệ thống, kết hợp giữa chia sẻ kỹ thuật và các hoạt động đánh giá thực tiễn.

Ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX nông nghiệp Gò Gòn (tỉnh Tây Ninh), cho biết: “Giải pháp kỹ thuật trên, HTX được hỗ trợ triển khai thí điểm từ trước. Qua thực tế, chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt khi áp dụng đồng bộ công nghệ sạ hàng kết hợp vùi phân và kỹ thuật bón phân đúng. Việc đưa phân bón xuống sâu dưới mặt đất ngay lúc gieo sạ giúp cây lúa hấp thụ dinh dưỡng tối đa, giảm lãng phí. Tham gia tập huấn, chúng tôi biết thêm kỹ thuật, hiểu cách áp dụng vào thực tế và làm sao để nhân rộng. Từ đó hướng dẫn lại cho bà con, làm cho đúng quy trình và mở rộng quy mô sản xuất, giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất”.

Tăng cường năng lực áp dụng và nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác cho canh tác lúa là nền tảng hỗ trợ chương trình quốc gia về phát triển một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL thời gian tới. Bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nhấn mạnh: “Quản lý dinh dưỡng chính xác không chỉ là một giải pháp kỹ thuật trọng tâm giúp tối ưu hóa hiệu quả sản xuất, sử dụng phân bón, giảm chi phí đầu vào, mà còn là mắt xích quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Đối với hệ thống khuyến nông, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật để làm cầu nối đưa các giải pháp trên vào thực tiễn sản xuất là nhiệm vụ chiến lược, then chốt, nhằm đảm bảo sự thành công và tính bền vững của Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.

Bài, ảnh: HÀ VĂN