Trong gần 2 tháng kể từ khi nổ ra cuộc chiến do Mỹ và đồng minh Israel tiến hành chống Iran, giá nhiên liệu và phân bón trên toàn thế giới tăng vọt. Hiện một câu hỏi đang được các nhà kinh tế cũng như giới hoạch định chính sách quan tâm là khi nào giá lương thực bị ảnh hưởng, bởi tác động thực sự của cuộc xung đột vẫn chưa bộc lộ đầy đủ.

Người dân Sudan xếp hàng nhận viện trợ lương thực. Ảnh: AP

Cho đến nay, cuộc chiến ảnh hưởng giá lương thực khiêm tốn đến mức một số nhà quan sát phải ngạc nhiên. Theo chỉ số giá lương thực của Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), so với tháng 2, giá lương thực toàn cầu trong tháng 3 tăng 2,4%, trong khi giá ngũ cốc chỉ tăng 1,5%. Nhìn chung, giá lương thực vẫn thấp hơn khoảng 11% so với giá trung bình năm 2022, thời điểm thị trường phải vật lộn với 2 cú sốc “kép”, gồm cuộc chiến tại Ukraine và đại dịch COVID-19.

Tuy nhiên, Shouro Dasgupta, chuyên gia tại Viện nghiên cứu Fondazione CMCC (Ý), cho rằng các chỉ số giá tổng hợp do FAO đưa ra không phản ánh được khó khăn mà nhiều hộ gia đình ở các nước nghèo hơn đang phải đối mặt.

“Ở nhiều quốc gia thu nhập thấp, giá nhiên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến giá thực phẩm bán lẻ, bởi chi phí vận chuyển chiếm tỷ lệ lớn hơn nhiều trong tổng chi tiêu của hộ gia đình” - ông Dasgupta cho biết. Theo ông, khi giá thực phẩm tăng, nhiều hộ gia đình buộc phải chuyển từ trái cây, rau củ và protein sang “các loại thực phẩm rẻ hơn, giàu calorie, gây ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe, đặc biệt là đối với trẻ em.

Giới phân tích lo ngại, nếu tình trạng gián đoạn vận chuyển hàng hóa kéo dài ở eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/3 lượng phân bón và 1/5 lượng dầu thế giới, cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu sẽ được thể hiện rõ nét hơn. Hiện các quốc gia vùng Vịnh kiểm soát 35% thương mại urê toàn cầu, gần 30% sản lượng xuất khẩu amoniac và khoảng một nửa lượng vận chuyển lưu huỳnh bằng đường biển.

FAO cảnh báo nếu cuộc khủng hoảng kéo dài, giá phân bón trung bình toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 có thể cao hơn từ 15% đến 20% so với dự báo trước đó, qua đó khiến các quốc gia dễ bị tổn thương như Sudan, Sri Lanka và Somalia, vốn phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu phân bón từ vùng Vịnh, phải đối mặt với những rủi ro cấp bách đối với an ninh lương thực.

Tình hình của Sudan đặc biệt nghiêm trọng hơn hết. Sau 3 năm nội chiến, nạn đói đã xảy ra ở một số vùng của nước này, khiến 19 triệu người, tức hơn 40% dân số, rơi vào tình trạng thiếu lương thực. Cao ủy Liên Hiệp Quốc về Người tị nạn trong một báo cáo hồi tháng 2 mô tả Sudan là “cuộc khủng hoảng di cư lớn nhất và là cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới”.

“Giá lương thực chắc chắn sẽ tăng trong những tháng tới. Do đó, nhiều người trên thế giới khó có được bữa ăn đầy đủ và lành mạnh. Những người nghèo ở châu Phi và châu Á sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, bởi họ dành phần lớn thu nhập để mua thực phẩm. Tình trạng đói nghèo và suy dinh dưỡng rất có thể sẽ gia tăng” - Matin Qaim, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Phát triển tại Đại học Bonn (Đức), lo ngại.

Tương tự, FAO mới đây cảnh báo, cuộc khủng hoảng kéo dài ở eo biển Hormuz có thể dẫn đến “thảm họa” lương thực toàn cầu. Theo FAO, cuộc chiến do Mỹ phát động nhằm vào Iran kéo dài có thể “gây ra một loạt tác động tương tự như hậu quả của cuộc khủng hoảng do đại dịch COVID-19”. Chương trình Lương thực Thế giới ước tính, xung đột liên quan Iran nếu kéo dài đến tháng 6 và giá dầu vẫn ở mức trên 100USD/thùng có thể đẩy thêm khoảng 45 triệu người vào tình trạng đói cấp tính, nâng tổng số người thiếu lương thực toàn cầu vượt mức kỷ lục hiện nay là 319 triệu.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)