Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 20-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ chiều 20-10.

Thứ nhất, khoản 5, Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 13 - chấp thuận chủ trương đầu tư dự án điện lực.

Đại biểu đồng tình với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục để đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, dự thảo mở rộng phạm vi không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ một số dự án lưới điện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 sang các dự án điện lực thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch. Đây là thay đổi có tác động lớn đến quản lý đất đai, chuyển mục đích sử dụng rừng, khu vực biển, quốc phòng và an ninh. Nếu tiêu chí “thuộc chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch” không đủ rõ, có thể dẫn đến áp dụng khác nhau giữa các địa phương và mở rộng cơ chế miễn thủ tục vượt quá phạm vi cần thiết.

Đề nghị chỉ áp dụng cơ chế này đối với nhóm dự án được xác định rõ trong Luật, trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt và đáp ứng tiêu chí cụ thể; đồng thời quy định rõ các thủ tục chuyên ngành về đất đai, rừng, môi trường, biển, quốc phòng và an ninh vẫn phải thực hiện, trừ trường hợp Luật quy định minh thị khác. Có thể chỉnh lý theo hướng: “Việc không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo Điều này không đồng nghĩa với việc miễn thực hiện các thủ tục, điều kiện và nghĩa vụ theo pháp luật về đất đai, lâm nghiệp, môi trường, tài nguyên, biển và pháp luật có liên quan”. Cần kèm cơ chế hậu kiểm, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và xử lý vi phạm.

Thứ hai, khoản 4, Điều 1 dự thảo Luật, bổ sung khoản 5 Điều 12 - cơ chế đầu tư lưới điện truyền tải và thu hồi chi phí.

Dự thảo cho phép nhà đầu tư lưới điện truyền tải được áp dụng giá dịch vụ truyền tải, nhưng khái niệm đơn vị truyền tải điện và nhà đầu tư công trình truyền tải không phải lúc nào cũng là một chủ thể. Vì vậy, chưa rõ ai ký hợp đồng, ai thanh toán, căn cứ xác định chi phí và xử lý thế nào khi công trình đã hoàn thành nhưng nguồn điện chậm tiến độ hoặc công trình chưa được khai thác hiệu quả. Nếu không quy định rõ, rủi ro có thể chuyển sang bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định chủ thể ký hợp đồng, phương thức thanh toán và tiêu chí nghiệm thu, vận hành; cơ chế thu hồi chi phí phải gắn với mức độ sẵn sàng, khả dụng, chất lượng và trách nhiệm vận hành của công trình, không chỉ căn cứ vào sản lượng điện truyền tải. Đồng thời, quy định rõ cách phân bổ rủi ro khi chậm tiến độ do lỗi của nhà đầu tư, đơn vị vận hành hoặc dự án nguồn điện, bảo đảm không thanh toán trùng và không chuyển bất hợp lý chi phí sang giá điện.

Thứ ba, khoản 9, Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 19 về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực.

Dự thảo đã đặt giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện trong hồ sơ dự thầu làm cơ sở ký kết hợp đồng. Tuy nhiên, khoản 3 vẫn giao Chính phủ quy định việc đàm phán, giao kết hợp đồng, trong khi chưa xác định rõ giới hạn đàm phán sau đấu thầu. Đây là điểm có thể làm giảm tính ràng buộc của kết quả đấu thầu và phát sinh nguy cơ thương lượng lại các điều kiện cốt lõi sau khi đã lựa chọn nhà đầu tư. Đề nghị bổ sung quy định: “Giá điện, thời hạn hợp đồng và các điều kiện cơ bản đã được xác định trong hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu không được đàm phán lại làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà đầu tư, trừ trường hợp và theo nguyên tắc điều chỉnh đã được quy định trước trong hồ sơ mời thầu”. Đồng thời, cần có bảo lãnh thực hiện hợp đồng, chế tài đối với trường hợp bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng không đủ năng lực thực hiện, và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong quá trình lập hồ sơ, đánh giá và lựa chọn nhà đầu tư.

Thứ tư,  các quy định tại Điều 51 và Điều 52 liên quan đến giá điện, chi phí và lợi nhuận hợp lý.

Dự thảo quy định giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí và lợi nhuận hợp lý. Nếu diễn đạt như một cam kết bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư, quy định này có thể bị hiểu là mọi rủi ro đầu tư đều được chuyển vào giá điện hoặc làm phát sinh nghĩa vụ bù đắp của nhà nước. Điều đó chưa bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước, nhà đầu tư, đơn vị mua điện và người dân.

Đề nghị điều chỉnh và viết lại như sau: “Giá hợp đồng mua bán điện được xác định trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, đơn vị mua điện và người sử dụng điện; không mặc nhiên bảo đảm lợi nhuận hoặc chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang giá điện”. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế điều chỉnh giá theo Điều 52, nguyên tắc phân bổ chi phí và lộ trình xử lý bù chéo; nếu thực hiện hỗ trợ đối tượng khó khăn thì phải xác định rõ đối tượng, nguồn lực và phương thức hỗ trợ, tránh để chính sách hỗ trợ bị phản ánh thiếu minh bạch trong cơ cấu giá.

Thứ năm, các quy định phát triển điện gió ngoài khơi tại Điều 26 và Điều 27 dự thảo Luật.

Quyền ưu tiên của doanh nghiệp đã thực hiện khảo sát là cần xem xét để ghi nhận chi phí và công sức hợp lý. Tuy nhiên, quyền ưu tiên không nên đồng nghĩa với việc đương nhiên được lựa chọn làm nhà đầu tư, vì có thể làm suy giảm cạnh tranh và minh bạch. Mặt khác, dữ liệu khảo sát ngoài khơi gắn với khu vực biển, an ninh, quốc phòng và chủ quyền biển, đảo; dự thảo cần làm rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng, chuyển giao, tiếp cận và bảo mật dữ liệu.

Đề nghị quy định cụ thể hình thức, điều kiện và mức độ ưu tiên; bảo đảm việc lựa chọn nhà đầu tư vẫn công khai, cạnh tranh. Bổ sung nguyên tắc xử lý, hoàn trả hoặc chuyển giao chi phí khảo sát trong mọi trường hợp, kể cả khi đơn vị khảo sát không được chọn làm nhà đầu tư; đồng thời xác định rõ cơ quan quản lý, điều kiện chuyển giao và nghĩa vụ bảo mật dữ liệu. Đối với chuyển nhượng dự án, cổ phần hoặc phần vốn góp làm thay đổi quyền chi phối, cần có tiêu chí thẩm định và thẩm quyền quyết định rõ ràng để bảo vệ an ninh năng lượng và chủ quyền quốc gia.

PV (lược ghi)