Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 20-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 20-10.

Qua nghiên cứu dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự ngày 15-10-2026, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các điều khoản theo hướng quy định rõ căn cứ, trình tự, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát; những nội dung cốt lõi liên quan đến quyền cơ bản và tính hợp pháp của chứng cứ cần được quy định trực tiếp trong Bộ luật, không nên chỉ giao văn bản dưới luật. Về các điều khoản quy định trong dự thảo, đại biểu góp ý cụ thể vào các điều khoản quy định sau:

Thứ nhất, về hoạt động tố tụng điện tử tại khoản 3, Điều 18.

Khoản 3, Điều 18 quy định mọi văn bản tố tụng, biên bản và tài liệu khác liên quan đến vụ việc, vụ án được lập bằng phương thức điện tử phải được cập nhật và chuyển ngay trên hệ thống quản lý án hình sự. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng cụm từ “ngay” chưa xác định rõ mốc thời gian, trách nhiệm khi phát sinh sự cố kỹ thuật, hoặc cách xử lý khi dữ liệu chưa được cập nhật đầy đủ; nếu không quy định cụ thể, có thể phát sinh tranh chấp về thời điểm lập, gửi, tiếp nhận tài liệu và ảnh hưởng đến việc tính thời hạn tố tụng. Đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 3, Điều 18 về quy định thống nhất thời hạn cập nhật, nhật ký hệ thống, trách nhiệm của người thực hiện và phương án dự phòng khi hệ thống gián đoạn; cần làm rõ việc ghi nhận thời điểm phát sinh sự cố, khôi phục dữ liệu và lưu dấu vết kiểm tra để bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng truy xuất của hồ sơ điện tử.

Thứ hai, về xử lý vật chứng tại điểm c, khoản 3, Điều 111.

Điểm c, khoản 3, Điều 111 cho phép bán vật chứng nếu thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản, giảm giá trị nhanh hoặc chi phí bảo quản lớn, trừ trường hợp việc bán ảnh hưởng đến chứng minh, giải quyết vụ án; nếu không bán được thì tiêu hủy hoặc giao cơ quan có thẩm quyền xử lý. Dự thảo giao Chính phủ quy định về các loại vật chứng này và cơ quan có thẩm quyền xử lý. Quy định có ý nghĩa thực tiễn, nhưng cần bảo đảm việc bán, tiêu hủy không làm mất chứng cứ, không gây thiệt hại cho chủ sở hữu hợp pháp và không tạo ra khoảng trống về quản lý tiền thu được.

Đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong luật các nguyên tắc tối thiểu cụ thể như: phải lập biên bản mô tả, chụp ảnh hoặc ghi hình, định giá khi cần thiết; ghi nhận lý do bán và đánh giá việc bán không ảnh hưởng đến chứng minh vụ án; công khai, minh bạch phương thức bán theo pháp luật; quản lý riêng số tiền thu được và xử lý theo quyết định có thẩm quyền.

Thứ ba, về căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam tại Điều 130.

Điều 130 quy định các trường hợp có thể tạm giam theo tính chất tội phạm và những căn cứ cụ thể như vi phạm biện pháp ngăn chặn khác, không có nơi cư trú rõ ràng, có dấu hiệu bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc can thiệp chứng cứ. Tuy nhiên, cách diễn đạt “có thể áp dụng” cần được vận dụng trên cơ sở đánh giá cụ thể đối với từng bị can, bị cáo, tránh việc tạm giam trở thành lựa chọn mặc nhiên chỉ vì tội danh hoặc mức độ nghiêm trọng của tội phạm.

Đề nghị bổ sung nguyên tắc yêu cầu người ra lệnh tạm giam nêu rõ căn cứ thực tế của vụ án, nguy cơ cần ngăn chặn và lý do các biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn không đủ hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường việc rà soát định kỳ sự cần thiết tiếp tục tạm giam khi căn cứ áp dụng thay đổi. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa thể hiện đúng tính chất nghiêm khắc và ngoại lệ của việc tước tự do trước khi có bản án có hiệu lực pháp luật.

PV (lược ghi)