Bắt tay thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (Nghị quyết số 71-NQ/TW), các địa phương và cơ sở giáo dục đại học nhận rõ những hạn chế về hạ tầng, cơ chế thu hút chuyên gia, kết nối thị trường... để tìm giải pháp tháo gỡ.

Tháo gỡ khó khăn về hạ tầng, cơ chế cho giáo dục đại học

Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là quỹ đất và hạ tầng xuống cấp, chưa tương xứng với quy mô phát triển.

Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ là một ví dụ. Cơ sở 1 tại phường Cái Khế chỉ rộng 1,2ha, phải đáp ứng quy mô hơn 8.000 sinh viên. Tương tự, các trường đại học trên địa bàn cũng gặp nhiều vướng mắc về cơ chế trong việc mở rộng cơ sở vật chất.

Một góc Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ (cơ sở 1 tại phường Cái Khế).

NGƯT.TS Đỗ Thị Tuyết Nhung, quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ, chia sẻ: “Tập thể trường đoàn kết thực hiện mục tiêu phát triển đào tạo theo hướng ứng dụng công nghệ, chú trọng các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, thiết kế vi mạch và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, điều hành. Trường mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của UBND thành phố và các sở, ngành trong đầu tư nguồn lực, phát triển đội ngũ, nâng cấp cơ sở vật chất; đồng thời sớm hoàn thiện thủ tục đất đai tại cơ sở 2 ở phường Long Tuyền và đẩy nhanh tiến độ dự án xây dựng cơ sở mới".

Bên cạnh đó, cơ chế thu hút chuyên gia - nhất là chuyên gia nước ngoài - cũng đang vướng thủ tục trong khi việc cụ thể hóa chính sách phân bổ số lượng và thủ tục cấp phép lao động là điều kiện then chốt để các trường mở ngành mới, đặc biệt ở các lĩnh vực đang thiếu nghiêm trọng giảng viên cơ hữu như năng lượng hạt nhân.

Trường Đại học Y Dược Cần Thơ lại đối mặt với bài toán đầu tư đồng bộ cho ngành đặc thù trong quá trình trở thành trường trọng điểm quốc gia đến năm 2030. PGS.TS Nguyễn Minh Phương, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, phân tích: Đào tạo nhân lực y tế đòi hỏi sự đầu tư rất lớn và đồng bộ về giảng viên, hạ tầng nghiên cứu, trang thiết bị thực hành lâm sàng và chuyển đổi số.

Từ đó, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ kiến nghị Trung ương và địa phương hỗ trợ hoàn thiện cơ chế phù hợp với khối ngành sức khỏe; hỗ trợ thành phố các thủ tục hợp tác công - tư, điều chỉnh quy hoạch và chuyển giao một số trụ sở dôi dư tại Hậu Giang, Sóc Trăng để mở rộng không gian đào tạo, thực hành. Về phía nhà trường sẽ chủ động đổi mới quản trị, nâng cao trách nhiệm giải trình và phát huy năng lực nội tại để dùng hiệu quả các nguồn lực.

Buổi lễ ký kết hợp tác giữa lãnh đạo UBND TP Cần Thơ và lãnh đạo Trường Đại học Y Dược Cần Thơ.

Đồng hành cùng các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tháo gỡ các khó khăn trên, lãnh đạo TP Cần Thơ đã tổ chức nhiều cuộc gặp gỡ với từng trường, đồng thời tổ chức gặp gỡ chung để bàn thảo giải quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền của thành phố và có kiến nghị đến Trung ương những vấn đề cần chỉ đạo chung. 

Tiêu biểu, tại cuộc họp giữa lãnh đạo UBND TP Cần Thơ và các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn vào cuối năm 2025, lãnh đạo UBND thành phố ghi nhận những khó khăn của các trường về quỹ đất, cơ sở vật chất và cơ chế tài chính... và giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành liên quan. Trong đó, Sở Xây dựng rà soát, điều chỉnh quy hoạch đất đai và hạ tầng cho các trường; các ngành nội vụ, giáo dục, y tế và tài chính phối hợp xây dựng chính sách thu hút nhân tài; Sở Khoa học và Công nghệ tham mưu thành lập Quỹ Phát triển Khoa học - Công nghệ...

Đồng thời, ông Trương Cảnh Tuyên, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, mong muốn các trường đại học chủ động liên kết vùng, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao... vì sự phát triển bền vững của Cần Thơ. 

Thời gian qua, UBND TP Cần Thơ luôn lắng nghe, hỗ trợ và đồng hành với các trường đại học trên địa bàn thành phố. Trong ảnh: Đoàn công tác của UBND TP Cần Thơ thăm, làm việc với lãnh đạo Trường Đại học Nam Cần Thơ.

Khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nêu trăn trở: Một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô đào tạo nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và các điều kiện bảo đảm chất lượng; công tác dự báo nhu cầu và điều chỉnh quy mô đào tạo chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến tình trạng sinh viên tốt nghiệp không có việc làm hoặc làm việc không đúng chuyên môn, gây lãng phí nguồn lực. Thực tế, có những người học xong đại học phải quay lại học nghề để tìm kiếm việc làm.

Theo Phó Thủ tướng, việc phát triển đội ngũ chất lượng cao và đào tạo sau đại học vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu phát triển. Tự chủ đại học và bảo đảm chất lượng chưa đi vào chiều sâu; năng lực quản trị, trách nhiệm giải trình giữa các cơ sở chưa đồng đều...  

Cùng với các trường đại học vùng ĐBSCL, các trường tại TP Cần Thơ dù đã nỗ lực đổi mới chương trình theo hướng ứng dụng, sự kết nối giữa đào tạo và thực tiễn sử dụng lao động vẫn chưa thực sự đồng bộ. Một bộ phận sinh viên tốt nghiệp còn yếu về kỹ năng mềm, ngoại ngữ, tin học, kinh nghiệm thực tế và tác phong làm việc; vì yếu tố quyết định sự thành công của nhân sự bên cạnh chuyên môn, còn có thái độ, tinh thần cầu tiến, khả năng thích nghi và tác phong chuyên nghiệp. 

Đại diện doanh nghiệp chia sẻ các sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ khi tham gia "Học kỳ doanh nghiệp".

Trong tham luận “Gắn kết đào tạo với thị trường lao động: Đặt hàng theo kết quả đầu ra và nâng cao năng suất lao động quốc gia” tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, nhận định: Thách thức cốt lõi của giáo dục đại học hiện nay là phải chuyển từ tư duy cung ứng nhân lực sang tư duy phát triển năng lực. Điều này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong cơ chế gắn kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và nhà nước.

Theo đó, thay vì chỉ tiếp nhận sinh viên ở cuối chu trình đào tạo qua hoạt động tuyển dụng, các đơn vị sử dụng lao động cần trở thành chủ thể "đồng kiến tạo". Doanh nghiệp và địa phương tham gia sâu cùng đại học ngay từ khâu dự báo nhu cầu, xác định chuẩn năng lực, đồng thiết kế chương trình, cung cấp môi trường thực hành cho đến đồng đánh giá kết quả. Đồng thời, cơ chế đặt hàng đào tạo cũng cần dịch chuyển mạnh mẽ từ "đầu vào" và "số lượng" sang "kết quả đầu ra" dựa trên các bằng chứng năng lực thực tế có thể kiểm chứng.

GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo cho biết: Sự chuyển đổi này giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, tạo ra nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn vững vàng về tư duy phản biện, năng lực số và khả năng học tập suốt đời. 

Đối với các trưởng đại học tại TP Cần Thơ, để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp được đẩy mạnh.

Đông đảo sinh viên Trường Đại học Y Dược Cần Thơ tham gia Ngày hội việc làm được tổ chức hằng năm.

NGƯT.GS.TS Nguyễn Chí Ngôn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ, nhấn mạnh giải pháp xuất phát từ mô hình đại học ứng dụng. Theo ông, nhà trường chú trọng tăng thời lượng thực hành và đầu tư trang thiết bị tiệm cận với công nghệ doanh nghiệp đang sử dụng. Trường cũng đang triển khai kiểm định chương trình theo tiêu chuẩn Bộ Giáo dục và Đào tạo, tiêu chuẩn AUN, phấn đấu đạt nguồn thu từ chuyển giao công nghệ tối thiểu 5% theo quy định.

“Tuy nhiên, hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều nếu chính quyền đóng vai trò cầu nối. Chẳng hạn như mô hình tại Hàn Quốc hay các nước phát triển: Khi doanh nghiệp FDI vào Cần Thơ, chính quyền chủ động kết nối doanh nghiệp với các trường đại học để phối hợp đào tạo theo đơn đặt hàng, nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D). Sự phối hợp đồng bộ này sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho tất cả các bên", NGƯT.GS.TS Nguyễn Chí Ngôn cho biết.

***

Thực tế trên cho thấy, bên cạnh tinh thần chủ động đổi mới của các cơ sở giáo dục đại học tại Cần Thơ, việc chính quyền địa phương tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, hạ tầng đất đai và thu hút nhân lực chất lượng cao tạo sự đồng hành, kết nối chặt chẽ giữa chính quyền với nhà trường và doanh nghiệp. Từ đó hình thành những đơn vị đạo tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững TP Cần Thơ, ĐBSCL.

Bài, ảnh: ĐẶNG NGỌC

Mời quý độc giả đón đọc Bài cuối: Quyết tâm và cam kết hành động