Hướng tới mục tiêu trở thành đô thị thông minh vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang huy động sức mạnh đồng bộ từ các cơ quan nhà nước, ngành giáo dục đến các trường đại học. Chiến lược “Ươm mầm” nhân lực số được triển khai toàn diện từ đặt nền móng tư duy công nghệ cho học sinh đến hoàn thiện hệ sinh thái nghiên cứu, khởi nghiệp sáng tạo.

Tạo sân chơi trí tuệ cho “kỹ sư nhí”

Hội giao lưu STEM Talent Cần Thơ 2026 với chủ đề “Kết nối Trí tuệ - Kiến tạo Tương lai” vừa được tổ chức tại Trường Đại học Nam Cần Thơ thu hút hơn 200 học sinh tiểu học, THCS và THPT trên địa bàn thành phố tranh tài. Các thí sinh tham gia 2 nội dung giao lưu bổ trợ lẫn nhau: Robotics Challenge (chủ đề “Code to Think”) và Sáng chế “Thành phố thông minh”.

​

Các “kỹ sư nhí” từ các trường học TP Cần Thơ tranh tài tại Hội giao lưu STEM Talent Cần Thơ 2026.

Ở phần thi Robotics Challenge, học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng STEM Robotics để lập trình, điều khiển robot hoàn thành các nhiệm vụ khoanh vùng, trung hòa và phân tích trên sa bàn. Trong khi đó, phần thi Sáng chế yêu cầu các em thiết kế, chế tạo giải pháp công nghệ giải quyết các vấn đề đô thị thực tiễn như môi trường, giao thông, năng lượng... thông qua Nhật ký kỹ thuật và bảo vệ trước Hội đồng giám khảo. 

Theo thí sinh, hội giao lưu giúp các em ứng dụng linh hoạt kiến thức Toán, Tin học vào thực tế, từ đó rèn luyện kỹ năng lập trình và nuôi dưỡng ước mơ trở thành kỹ sư chế tạo các sản phẩm hữu ích. 

Năm 2026, phong trào STEM trên địa bàn thành phố tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ thông qua nhiều sự kiện tiêu biểu, như: Hội thi STEM “SPACE CHALLENGE” (trong khuôn khổ Tuần lễ Không gian Việt Nam 2026), Hội thi STEM cấp TP Cần Thơ năm học 2025-2026... Qua đó khơi dậy niềm đam mê khoa học, công nghệ (KHCN) và định hướng nghề nghiệp sớm cho thế hệ trẻ.

Trường Đại học Nam Cần Thơ tổ chức ra mắt Viện Nghiên cứu Robot và Trí tuệ nhân tạo vào tháng 8-2026.

Theo ông Lê Thắng Lợi, Giám đốc Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo phía Nam, KHCN, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI) là những trụ cột quan trọng trong kỷ nguyên mới. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược và Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 80/2026/TT-BGDĐ về cấp học bổng cho sinh viên, học viên 111 ngành học STEM đã tạo động lực lớn. Kết quả tuyển sinh đại học năm 2026, ghi nhận 53,4% thí sinh đăng ký các ngành STEM (tăng 14,8% so với năm 2025). Những sân chơi như STEM Talent Cần Thơ 2026 chính là tiền đề quan trọng giúp học sinh trang bị tư duy lập trình, tư duy thiết kế và năng lực giải quyết vấn đề để trở thành công dân toàn cầu trong kỷ nguyên số.

Phát triển hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết số 57-NQ/TW), TP Cần Thơ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thúc đẩy phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Sinh viên trải nghiệm thực hành tại Trung tâm ISC Hậu Giang (phường Vị Tân), trong khuôn khổ sự kiện Tuần lễ không gian Việt Nam 2026 TP Cần Thơ.

Theo Sở KH&CN TP Cần Thơ, trong bối cảnh các lĩnh vực này trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, thành phố cần xây dựng thiết chế đủ năng lực kết nối, điều phối và phát huy hiệu quả các nguồn lực về tri thức, công nghệ, doanh nghiệp và đầu tư. Trên cơ sở đó, Khu phức hợp Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo TP Cần Thơ (CASIC Complex Hub), thuộc Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo TP Cần Thơ, trực thuộc Sở KH&CN, tọa lạc tại phường Vị Tân (trụ sở Tỉnh ủy Hậu Giang cũ), được định hướng trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thành phố, đồng thời là đầu mối kết nối với mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc gia. Trong đó, không gian STEM/STEAM dành cho giáo dục phổ thông được cấu trúc theo các tầng công năng, từ cơ bản đến nâng cao, nhằm hỗ trợ học sinh học tập, thực hành và sáng tạo. Từ đó, các em tiếp cận với hoạt động KHCN và đổi mới sáng tạo một cách trực quan nhất, góp phần ươm mầm các tài năng trẻ của thành phố.

Không chỉ dừng lại ở bậc phổ thông, các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn TP Cần Thơ cũng chủ động thực hiện nhiều giải pháp nhằm xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo.

Tại Trường Đại học Nam Cần Thơ, những năm qua, nhà trường không ngừng đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hội nhập quốc tế, tăng thời lượng thực hành và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ đào tạo các ngành STEM. Mới đây, trường thành lập Viện Nghiên cứu Robot và Trí tuệ nhân tạo, góp phần nâng cao năng lực đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, nhà trường còn đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn lớn nhằm bổ sung trang thiết bị hiện đại, gắn đào tạo với thực tiễn.

Theo NGƯT.GS.TS Nguyễn Chí Ngôn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ, trong khoảng 24.000 sinh viên đang theo học tại trường, có khoảng 15.000 sinh viên thuộc lĩnh vực STEM. Nhà trường tiếp tục vận động các doanh nghiệp lớn tham gia quá trình đào tạo thông qua việc đầu tư, bố trí các phòng thí nghiệm phục vụ học tập và nghiên cứu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực thực hành cho sinh viên.

Trong khi đó, Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ chú trọng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo thông qua các phong trào, cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp. Điển hình, cuộc thi “Ý tưởng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo CTUT STARTUP” lần IV năm 2026, tổ chức vào tháng 7-2026, tiếp tục lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học trong sinh viên, đồng thời tăng cường kết nối nhà trường với doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Gắn với triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, năm học qua, Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ tổ chức nhiều chương trình tập huấn ứng dụng AI cho cán bộ, công chức, viên chức ở TP Cần Thơ và ĐBSCL; đồng thời tập huấn cho giảng viên, viên chức trường ứng dụng AI trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và xây dựng chương trình đào tạo. Qua đó, góp phần thực hiện phong trào “Bình dân học vụ số”, chuyển giao tri thức và thúc đẩy chuyển đổi số tại địa phương.

Song song với đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng đào tạo, nguồn nhân lực KHCN của thành phố cũng từng bước phát triển. Theo Sở KH&CN TP Cần Thơ, toàn thành phố hiện có 97 tổ chức hoạt động KH&CN với khoảng 10.700 nhân lực tham gia các lĩnh vực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Trong đó, có 306 giáo sư, phó giáo sư và 1.566 tiến sĩ thuộc các lĩnh vực y dược, kỹ thuật, công nghệ, nông nghiệp và khoa học xã hội.

Hiện tại, thành phố tập trung hoàn thiện Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) với nhiều phân hệ quản lý chuyên ngành, phát triển Cổng thông tin điện tử, ứng dụng Cần Thơ Smart nhằm xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh. Bên cạnh đó, các khu công nghệ và các đơn vị lớn như Tập đoàn FPT, Trung tâm Công nghệ phần mềm Đại học Cần Thơ tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trong đào tạo, cung ứng nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao. Đặc biệt, kế hoạch triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” năm 2026 được ban hành đang góp phần phổ cập kỹ năng số rộng rãi trong nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của thành phố.

*   *   *

Phát triển nguồn nhân lực số là hành trình dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ngành Giáo dục, các cơ sở đào tạo đại học và các cơ quan quản lý nhà nước. Những kết quả bước đầu từ các sân chơi STEM phổ thông đến môi trường nghiên cứu, khởi nghiệp sáng tạo ở bậc đại học đang tạo động lực quan trọng, giúp thế hệ trẻ Cần Thơ tự tin làm chủ công nghệ. Đây chính là nền tảng vững chắc để TP Cần Thơ bứt phá, hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị thông minh và trung tâm đổi mới sáng tạo vùng ĐBSCL.

Bài, ảnh: B.NGỌC