Việc học và sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ từ sớm là quá trình tích lũy lâu dài. Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo mục tiêu xét tuyển đại học, xem nhẹ năng lực thực chất, học sinh có thể bỏ lỡ bản chất cốt lõi của việc hội nhập và phát triển tri thức.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT.

Xung quanh các ý kiến đóng góp về lộ trình, thời gian xét tuyển và phương thức sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học, cao đẳng, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những chia sẻ về việc này.

Thưa ông, hiện nay nhiều học sinh chuẩn bị chứng chỉ ngoại ngữ từ rất sớm (từ cấp trung học cơ sở) với mục tiêu xét tuyển đại học. Ông nhìn nhận thế nào về hiện tượng này?

Việc các em học sinh có ý thức học và thi chứng chỉ ngoại ngữ từ lớp 6, lớp 7, lớp 9, để chuẩn bị cho quá trình học tập là thực tế cần được nhìn nhận thấu đáo từ bản chất.

Quá trình học tập ngoại ngữ là hành trình lâu dài, nhằm tích lũy vốn từ, rèn luyện khả năng và nâng cao năng lực ngoại ngữ. Mục đích sâu xa của việc học ngoại ngữ là phục vụ cho bản thân các em, phục vụ cho công tác học tập, tiếp nhận những tri thức mới và kiến thức quốc tế trong môi trường giáo dục. Việc tiếp nhận các kiến thức quốc tế đó có giá trị lớn hơn nhiều so với việc chỉ coi chứng chỉ là một "tấm vé" để xét tuyển.

Ngoại ngữ (như tiếng Anh) hoàn toàn không mâu thuẫn giữa việc phục vụ xét tuyển và việc học để làm chủ tri thức. Tuy nhiên, nếu chỉ đặt mục tiêu ngắn hạn phục vụ cho tuyển sinh sẽ dễ bị chi phối nặng nề bởi điểm số. Để có năng lực ngoại ngữ thực sự tốt, người học phải trong môi trường sử dụng ngoại ngữ, coi đó là ngôn ngữ thứ hai để tiếp thu khoa học công nghệ, truyền tải văn hóa Việt Nam ra thế giới và tiếp nhận văn hóa nhân loại. Đó mới là mấu chốt và là yêu cầu mong muốn lớn nhất.

Nhiều học sinh sở hữu các chứng chỉ cao thường tự tin nắm chắc việc đỗ nguyện vọng mong muốn. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Nhiều học sinh có thể bị ngộ nhận hoặc chủ quan khi nghĩ rằng việc mình có chứng chỉ ngoại ngữ (ví dụ như mức điểm 6.5, 7.5 hay cao hơn) từ sớm là mặc nhiên có lợi thế lớn.

Chứng chỉ nếu được cộng điểm chưa chắc đã tối ưu bằng các phương thức quy đổi điểm số khác; thậm chí có thể thua thiệt nếu học sinh không lựa chọn đúng phương thức xét tuyển phù hợp. Thêm vào đó, nếu học sinh sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ nhưng năng lực chuyên môn không tương xứng, thì khi vào đại học, việc theo đuổi chương trình chuyên ngành sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Do đó, điều quan trọng nhất vẫn là năng lực thực học, khả năng đáp ứng chuyên ngành và tốt nghiệp đúng hạn để làm việc hiệu quả trong tương lai.

Bộ GD&ĐT lắng nghe các ý kiến đóng góp từ xã hội và các cơ sở giáo dục đại học ra sao để đảm bảo sự công bằng, thưa ông?

Hiện nay, dự thảo quy chế đang tiếp thu rất nhiều ý kiến đóng góp đa chiều từ phụ huynh, xã hội và các trường đại học, cao đẳng về lộ trình cũng như thời gian áp dụng. Ban soạn thảo đã nghiên cứu, phân tích kỹ lưỡng để đưa ra phương án hợp lý, hợp tình, đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho thí sinh.

Đối với những nhóm ngành đào tạo đặc thù cần sử dụng ngoại ngữ làm công cụ làm việc chính, các trường hoàn toàn có các phương thức tuyển sinh ưu tiên hoặc xét tuyển yêu cầu ngoại ngữ để tìm đúng người có năng lực. Ngược lại, với những chương trình đào tạo không yêu cầu bắt buộc ngoại ngữ, chúng ta phải cân nhắc, tính toán thấu đáo để đảm bảo tính công bằng thực chất.

Sự xét tuyển phải dựa trên nhóm năng lực thực tế tương thích với ngành nghề đào tạo, tránh tình trạng bắt buộc những tiêu chí không phù hợp hoặc gây thiệt thòi cho những thí sinh có năng lực chuyên môn tốt nhưng chưa có điều kiện tiếp cận chứng chỉ quốc tế.

Ông có lời khuyên cụ thể nào cho các bạn học sinh đang trên hành trình chinh phục ngoại ngữ và chuẩn bị bước vào bậc đại học?

Nếu xác định học ngoại ngữ để phục vụ nghề nghiệp, phát triển bản thân và thỏa mãn niềm đam mê, các em sẽ tự học qua nhiều công cụ và phương tiện hiện đại (như tự nghe, tự đọc, tự khám phá). Khi đó, năng lực thực chất sẽ được bồi đắp và tiến xa hơn nhiều so với việc chỉ học để đối phó với các kỳ thi lấy chứng chỉ.

Chứng chỉ chỉ là giấy chứng nhận trình độ tại một thời điểm, nhưng năng lực ngoại ngữ thực sự mới là yếu tố giúp các em hội nhập và phát triển bền vững. Để làm được điều này, hệ thống giáo dục từ phổ thông đến đại học cần tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, chuẩn hóa công cụ học tập và tạo môi trường rèn luyện tốt nhất cho học sinh.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

LÊ VÂN (Báo Tin tức và Dân tộc)