Nhà lý luận phê bình văn học Bảo Bình. Ảnh: NVCC

Nhà lý luận phê bình văn học Bảo Bình vừa ra mắt ấn phẩm “Từ một góc nhìn” (NXB Văn học). Bằng ngòi bút lý luận sâu sắc, giàu tính nhân văn, tập tiểu luận chia sẻ góc nhìn của tác giả về một số tác phẩm tiêu biểu của những nhà văn, nhà thơ trên khắp cả nước. Trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ, tác giả Bảo Bình chia sẻ:

- Với sự góp mặt của 22 tác giả từ khắp mọi miền đất nước, “Từ một góc nhìn” như một ý niệm về sự gần gũi, tương đồng của cái đẹp được thừa nhận trong đời sống văn chương, đời sống con người, dù tác giả có là ai và sinh sống nơi nào. Pautovsky, bậc thầy của thể loại văn xuôi Nga, có nói: “Niềm vui của nhà văn chân chính là được làm người dẫn đường đến xứ sở của cái đẹp”. Văn thơ là hơi thở đời sống và những khát vọng cao đẹp, dẫu có trùng ngôn điệp ngữ cũng trở về nội tại của sự rung cảm bởi những giá trị thẩm mỹ nhất định, không có sự phân biệt. Mà cái đẹp thì vô hạn, trong khi sức người thì hữu hạn nên chắc rằng còn biết bao cái đẹp đâu đó mà người viết chưa thể chạm vào.

Sách “Từ một góc nhìn” vừa ra mắt. Ảnh: DUY KHÔI

* Đây là quyển sách lý luận phê bình văn học thứ 2 của chị, sau quyển “Ðồng bằng, âm vang và những nốt trầm” ra mắt vào năm 2025. Chị có thể chia sẻ về sự bền bỉ với lĩnh vực phê bình văn học?

- Phê bình văn học là một khoa học chuyên sâu, nơi chứa đựng cảm xúc lý tính của người viết thông qua sự vận dụng một lý thuyết, một phương pháp phê bình nào đó. Tác phẩm văn học là đối tượng trọng tâm. Nhà văn, nhà thơ là nhân tố liên quan trực tiếp. Bạn đọc là đối tượng quyết định số phận tác phẩm văn học, là người cảm thụ, diễn giải và có khả năng làm sống hoặc đưa vào lãng quên một tác phẩm bất kỳ.

Vẫn biết đây là con đường khó, nhưng với cảm thụ mỹ học riêng cùng tư duy mong muốn khám phá đời sống văn học đã thúc đẩy tôi bước đi mà không còn cảm giác e dè như đã từng. Hơn nữa, tôi hy vọng ngòi bút của mình sẽ góp phần giải mã, khích lệ và đồng hành cùng đời sống văn học một cách thiết thực, tích cực và hiệu quả nhất có thể. Nên tôi bền bỉ, dù biết phía trước vẫn đầy những gian nan.

* 22 tác giả góp mặt trong sách ở nhiều độ tuổi, sở trường khác nhau. Chị đã làm gì để “dung hòa” trong “Từ một góc nhìn”?

- Trước khi viết phê bình, tôi cũng là một nhà thơ, cũng tâm tư trong miền sáng tạo của mình, nên tôi thấu hiểu phần nào mong muốn của người viết. Bởi tác phẩm của họ không nằm ngoài kỳ vọng phục vụ đời sống, xã hội, con người và đất nước, quê hương. Đặc biệt, những “phần chìm”, thậm chí là “chìm sâu” nơi tác phẩm đôi khi không được để mắt đến, ở mức độ nào đó tôi giúp đưa nó đến gần hơn với độc giả. Thế thôi!

Và tôi, một người đọc, theo cách của riêng mình, đã lặng lẽ trên tinh thần đi tìm cái đẹp, trên bước đường cảm thấu và nhận diện cái chân, cũng như những hệ giá trị tư tưởng, nghệ thuật mà tác phẩm mang lại. Với sự kết nối âm thầm mà không kém phần mãnh liệt, như lắp thêm tấm gương đặt vào nơi dễ nhìn, đó là cách tôi đi bên đời sống văn học, đời sống xã hội. Bởi văn chương, suy cho cùng, chính là đời sống. Và phần được phản chiếu có thể rực rỡ, cũng có thể bụi mờ.

Tuy nhiên, sẽ còn là quá sớm nếu nói rằng ta đã nhìn thấy hết những thông điệp mà các nhà văn, nhà thơ mong muốn phản ánh qua tác phẩm của họ, hoặc đã tận tường những thủ thuật, hay dở của từng ngòi bút. Thực tế, ta chỉ có thể chạm khẽ, ở một góc nhìn nào đó thôi.

* Xin cảm ơn chị!

ĐĂNG HUỲNH (thực hiện)