Quê ở Cần Thơ, Trương Tài Linh lớn lên cùng những âm thanh gần gũi của miền sông nước: tiếng radio, những chương trình trên tivi và câu ca tài tử vang lên trong các đám tiệc ở xóm. Những giai điệu thuở nhỏ ấy theo anh qua năm tháng, rồi trở thành một phần trong lựa chọn nghề nghiệp. Hôm nay, trên cương vị giảng viên đàn tranh, gắn bó với lĩnh vực văn hóa dân gian, anh tiếp tục nuôi dưỡng tình yêu ấy bằng việc biểu diễn và truyền dạy.

Trương Tài Linh biểu diễn đàn tranh trên sân khấu, tiếp nối tình yêu với tiếng đờn quê hương.

Từ một lần rung động đến quyết định gắn bó

Trong ký ức của Tài Linh, đờn ca tài tử đến rất sớm. Đó là những giai điệu phát ra từ chiếc radio, màn hình tivi, rồi những câu ca, tiếng đờn tại các đám tiệc trong xóm. Nghe nhiều thành quen, quen rồi thành thương. Âm nhạc ấy dần trở thành một phần đời sống của anh, trước cả khi anh nghĩ đến chuyện theo học.

“Dần dần những giai điệu đó đã ăn vào trong máu, trong tim của tôi”, anh chia sẻ.

Tình yêu ấy khiến Tài Linh muốn bước ra khỏi vị trí người thưởng thức. Anh muốn tự mình ca hoặc đờn, muốn chinh phục những giai điệu đã gắn bó từ nhỏ. Nhưng rồi, tự nhận mình “không ca hay”, anh chọn học đàn. Cách anh kể về lựa chọn ấy nhẹ nhàng, có chút hóm hỉnh.

Ngày đầu theo học, Tài Linh chưa đặt ra đích đến xa xôi. Anh không nghĩ mình phải sớm chơi được một bài nào hay đạt được thành tích gì. Thầy cô dạy đến đâu, anh học đến đó; từng bước làm quen và chinh phục cây đàn.

Sự gắn bó được hình thành từ chính quá trình ấy. Càng học, anh càng nhận ra phía sau âm thanh mình yêu thích là lịch sử của nhạc cụ, kỹ thuật diễn tấu và công sức tích lũy của nhiều thế hệ.

Với đàn tranh, những động tác rung, nhấn, vuốt, mổ không chỉ là kỹ năng cần tập cho thuần thục. Qua từng động tác, anh bắt đầu cảm nhận sự tài hoa của người đi trước và hiểu rằng một tiếng đàn có tình cảm cần không thua kém việc gảy đúng dây, đúng nốt.

Giữ lòng bản để tiếng đờn có chỗ trở về

Khi nói về sáng tạo trong đờn ca tài tử, Tài Linh bắt đầu bằng “lòng bản”.

Với người trẻ chưa từng học loại hình này, anh giải thích lòng bản như một khung sườn cơ bản, giữ giai điệu, màu sắc và nhịp của bài bản. Người diễn tấu có thể ngẫu hứng, xử lý tiết tấu theo cách riêng, nhưng vẫn cần giữ được những yếu tố làm nên diện mạo của bản đờn.

“Chúng ta có thể ngẫu hứng diễn tấu, thay đổi tiết tấu của bản đờn nhưng không thể nào thoát ra cái giai điệu, màu sắc hay nhịp của bài bản đó”, anh lý giải.

Với Tài Linh, kỹ thuật rung, nhấn của bàn tay trái góp phần tạo nên cảm xúc trong từng tiếng đàn tranh.

Trong cách hiểu của Tài Linh, lòng bản tạo điểm tựa cho người chơi đàn. Khi hiểu được bài bản, người diễn tấu mới có cơ sở để gửi vào đó cảm xúc và dấu ấn cá nhân. Cùng một bản nhạc, sự nhấn nhá và cách xử lý của mỗi người có thể mang đến những sắc thái khác nhau.

Đó cũng là điều khiến anh chú ý nhiều đến bàn tay trái khi chơi đàn tranh.

Tài Linh kể, trong quá trình tìm hiểu nhạc cụ, anh từng xem một video của GS.TS. Trần Văn Khê. Anh không còn nhớ nguyên văn, nhưng vẫn giữ ý nghĩa của lời giảng: tay phải tạo ra tiếng đàn, còn tay trái góp phần tạo nên phần hồn qua cách rung, nhấn và gửi tình cảm vào âm thanh.

Điều ấy trở thành một lời nhắc trong quá trình luyện tập. Mỗi khi đờn, anh chú ý đến cách bàn tay trái xử lý từng chữ đờn, làm sao để tiếng nhạc có cảm xúc.

Với anh, học kỹ thuật và nuôi dưỡng tình cảm trong diễn tấu luôn đi cùng nhau. Càng muốn thể hiện theo cách riêng, người chơi càng cần hiểu điều mình đang tiếp nối.

Trao cho người trẻ cơ hội chạm đến tiếng đàn

Tài Linh hiện là viên chức của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường An Bình, TP Cần Thơ. Với nhiệm vụ chính là dẫn chương trình, tham gia biểu diễn văn hóa văn nghệ tại các sự kiện và những công việc liên quan lĩnh vực văn hóa – xã hội.

Bên cạnh biểu diễn, Tài Linh dạy đàn cho các bạn trẻ. Anh cho biết, vào dịp hè, mình có cộng tác với Nhà Văn hóa Thiếu nhi Ninh Kiều để tổ chức lớp đàn tranh miễn phí cho thiếu nhi. Cuối khóa, các em tham gia biểu diễn báo cáo kết quả học tập.

Đồng thời, anh còn là giáo viên thỉnh giảng của Trường Đại học FPT, những giờ đến lớp giảng dạy, anh như được cháy hết mình với ngọn lửa đam mê và truyền từng tiếng đàn đến với các bạn sinh viên.

Những lớp học ấy tạo ra một cơ hội cụ thể: các em được tiếp xúc với nhạc cụ, tập luyện và tự mình thể hiện điều đã học. Đờn ca tài tử vì thế có thêm một con đường đi vào đời sống của thế hệ sau, thông qua trải nghiệm và sự kiên nhẫn của người dạy.

Khi được hỏi sẽ chọn bài nào để giới thiệu cho người trẻ nghe lần đầu, Tài Linh đưa ra một lựa chọn đáng chú ý. Anh muốn đặt bài Bình Bán trong nhã nhạc cung đình Huế bên cạnh Bình Bán vắn trong âm nhạc đờn ca tài tử để người nghe đối chiếu.

Theo cách giới thiệu anh đề xuất, việc so sánh giai điệu, thang âm, cấu trúc và cách xử lý âm nhạc có thể giúp người trẻ nhận diện những nét tương đồng, từ đó tìm hiểu thêm về quá trình kế thừa và tiếp biến giữa âm nhạc Huế với đờn ca tài tử Nam Bộ.

Để tiếng đờn còn ngân trong đời sống

Câu chuyện của Tài Linh đi từ những điều rất gần: chiếc radio thuở nhỏ, đám tiệc trong xóm, buổi học đàn, nhóm sinh viên cùng biểu diễn và lớp học hè dành cho thiếu nhi. Qua những điều ấy, tình yêu dành cho đờn ca tài tử được nối dài bằng những việc anh đang làm.

Ở anh có sự háo hức của người muốn chia sẻ điều mình yêu, cùng sự thận trọng của người hiểu rằng mỗi cách thể hiện mới đều cần một nền tảng. Lòng bản, kỹ thuật diễn tấu, tình cảm trong từng chữ đờn và không gian thưởng thức là những điều anh luôn cân nhắc trên hành trình ấy.

Trở lại với cuộc gặp đầu tháng 10, điều đọng lại trong tôi là cách Tài Linh nói về tiếng đàn như một phần đời sống của mình. Anh đã từng nghe, từng rung động, từng tập luyện để rồi hôm nay có thể hướng dẫn người khác bắt đầu.

Trương Tài Linh (thứ ba từ phải sang) cùng các đại biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026–2031.

Có lẽ, sức sống mới của đờn ca tài tử đang được bồi đắp từ những sự tiếp nối như thế. Khi một người trẻ hiểu và yêu đủ sâu để trao tiếng đờn cho người đến sau, lòng bản truyền thống lại có thêm một cơ hội ngân lên - bằng đôi tay mới, cảm xúc mới và một tình yêu đang tiếp tục lớn dần.

MAI HƯƠNG