Cơn mưa vừa tạnh, trời lại vần vũ những đám mây xám đùn lên như dàn trận. Rồi mưa trút xuống, nặng hạt hơn. Nước trước sân loang thành dòng, lặng lẽ chảy ra con kênh nhỏ. Ông Chín đứng nhìn về phía rẫy khóm, chân mày nhíu chặt. Trên chiếc ghế đẩu đối diện, ông Tư Hết, người bạn từ thuở nhỏ, xuýt xoa: “Nước dâng sớm, cao hơn mọi năm”. Mắt ông Chín vẫn dõi theo những tia chớp lóe nơi cuối chân trời. Dưới bếp, bà Chín gọi với lên:

- Có con cá lóc bự bữa trước đặt dớn, tui nướng trui đặng hai ông lai rai nghen?

-  Ừ… - Giọng ông Chín nghe uể oải.

- Thôi thôi, chừa con cá chờ cuối tuần Út Thanh về hãy mần. Sinh viên xa nhà, ăn uống thiếu thốn lắm - ông Tư vội nói.
Nghe nhắc tới Út Thanh, mặt ông Chín như bớt đi vài nếp nhăn. Bà Chín hiểu ý nên không hỏi thêm, lặng lẽ cời than đi nướng mấy trái cà tím và vài con cá sặc.

Ông bà Chín đã gần bảy mươi. Tuổi già chỉ quây quần bên cháu ngoại. Mẹ Út Thanh lận đận, lấy phải người chồng ham mê rượu chè, gia đình tan vỡ. Sau những tháng ngày bệnh tật và trầm cảm, bà ra đi, để lại Út Thanh côi cút. Người cha cũng biệt tăm. Từ đó, ông bà Chín thay cha mẹ nuôi dạy Út Thanh.

Những người con khác của ông bà đều rời quê lên phố. Ông từng mong con cháu nối nghiệp gắn bó với rẫy khóm, nhưng rồi cũng đành chấp nhận bởi cây khóm đâu phải lúc nào cũng ngọt. Út Thanh ngoan ngoãn, học giỏi, ông bà kỳ vọng cháu ngoại theo ngành sư phạm, đỡ vất vả. Ngày Út Thanh báo tin đậu đại học, ông mừng đến rưng rưng, đi đâu cũng tự hào. Nhưng khi biết cháu chọn học nông nghiệp, ông lặng người. Ông chỉ mong cháu mình có con đường nhẹ nhàng, bớt nhọc nhằn chớ không phải nhiều lúc bất lực vì thời tiết, nắng mưa như nghề nông. 

Sau mấy tháng nhập học, Út Thanh về thăm ông bà. Vừa bước vào nhà, đã ríu rít kể chuyện trường lớp, thầy cô, bạn bè. Bà Chín nghe mà mừng:

- Học nghề bây thích là được. Ông ngoại chừa con cá lóc lớn lắm, để ngoại kho mắm chấm bông súng cho con. Mắm cá linh bên bà Tư mới cho, ngon lắm.

Út Thanh nghe vậy chợt khựng lại.

- Ông ngoại hết giận con rồi hả bà?

Bà Chín cười hiền:

- Có một đứa cháu, giận được bao lâu!

Nghe vậy, Thanh ôm chầm lấy bà, nghẹn ngào:

- Để con nấu cơm hen ngoại!

Khói bếp chiều bay lên, mâm cơm được dọn ra. Nồi mắm sánh quyện màu cánh gián, với những lát cà tím mềm mượt, vài trái ớt hiểm đỏ và những miếng ba rọi. Lại thêm có dĩa rau bông súng mang đặc trưng miền sông nước. Ông Chín gắp miếng cá bỏ vào chén cho Thanh:

- Ráng ăn cho có sức.

Thanh “dạ” nhỏ, lòng chùng xuống. Không khí chợt lặng.

Một lúc sau, ông lên tiếng:

- Nghe người ta nói con quen thằng Dũng? Học cái ngành nông nghiệp này cũng do nó xúi phải không?

Thanh cúi đầu, tay siết chặt đôi đũa. Ông Chính nói:

- Hay năm sau lại thi vô sư phạm, cho đỡ cực.

Bà Chín vội nói đỡ cho Út Thanh

- Học mấy tháng rồi, bỏ sao được ông…

- Tui đang dạy cháu! - Ông gắt.

Rồi ông quay sang Thanh, giọng gằn xuống:

- Không bỏ học thì lên thành phố ở với cha bây. 

Ở đây không chứa đứa cứng đầu!

Lời nói như nhát dao cắt ngang bữa cơm. Út Thanh bật khóc:

- Ông ngoại! Con không đi đâu hết. Con muốn ở với ông bà. Con học ngành này là để về giúp rẫy mình. Con thấy ông bà cực hoài mà thu nhập không bao nhiêu vì khi thì mất mùa, lúc thì rớt giá. Con thương lắm!

Nước mắt Út Thanh rơi xuống chén cơm còn ấm, như hòa với vị mằn mặn của món ăn.

Ông Chín sững người. Đôi tay chai sần đặt xuống bàn, run nhẹ. Ông nhìn đứa cháu đang khóc vì muốn ở lại với mình. Ông quay mặt đi, giọng lạc hẳn:

- Ông bà làm rẫy cả đời… mà còn thua. Mấy đứa bây học rồi làm được gì…

Câu nói bỏ lửng. Ông đứng dậy, bước vội ra rẫy. Bóng ông khuất dần giữa những luống khóm.

Trong nhà, Út Thanh ngồi lặng bên mâm cơm nguội dần, nước mắt vẫn rơi. Không chỉ là tủi thân… Một nỗi thương vừa vỡ ra, nghẹn ở tim.

*      *      *

Chiều tà, ánh nắng cuối ngày dịu dàng rải trên mặt đất một lớp ánh sáng vàng nhạt... Ông Chín vẫn đứng giữa rẫy, tay cầm chiếc nón lá cũ, lau mồ hôi trên trán. Mắt ông nhìn xa xăm về những bụi khóm bị ngập úng. Những luống khóm mọc dày, lá cắm xiên vào nhau như muốn giữ chặt lấy từng thớ đất không buông. Ông cúi xuống, kiểm tra một gốc khóm với bàn tay chai sạn.

Mấy năm trước, hạn mặn về, thêm mưa lớn làm nhiều bụi khóm ngập úng, sâu bệnh. Năm nay có bên nông nghiệp ở xã xuống cùng nghiên cứu, trữ nước kịp thời, bón phân đúng lúc nên rẫy khóm vẫn chống chịu được. Phía xa, ông Tư cùng vài nông dân khác cũng đang cần mẫn làm việc. Rẫy ông Tư giờ còn đón khách tham quan, du lịch tới lui. Bất chợt, ông Chín khẽ “ui” một tiếng. Phiến lá khóm sắc lẹm cứa vào tay rát buốt. Ông khựng lại, nhìn vết xước rỉ máu, rồi chợt nhớ đến lời Thanh nói hôm nào. Lần đầu tiên, ông thấy đôi tay mình… không còn chắc chắn như trước nữa. Ông lẩm bẩm: “Chắc… mình già thiệt rồi”.

Ông Chín ngồi trước hiên, tay lần giở chiếc áo cũ, mắt dõi về ánh chiều trên rẫy khóm. Thanh từ trong bếp bước ra, khẽ nói: “Ngoại vô ăn cơm nghen”.

Mâm cơm hôm nay vẫn giản dị như bao ngày, canh chua, cá kho, thêm dĩa rau đắng đất mới hái sau nhà. Ông Chín chậm rãi ngồi vào bàn, nhìn Út Thanh một lúc lâu rồi mới cầm đũa. Bữa cơm bắt đầu trong im lặng.

Một lúc sau, ông gắp phần thịt cá ngon nhất, bỏ vào chén Thanh.

- Ăn đi con… học gì thì học, miễn đừng bỏ cái gốc của mình.

Út Thanh khựng lại, ngẩng lên, mắt hơi đỏ.

Ông Chín không nói gì nữa. Ông cúi đầu, chậm rãi gắp ít rau đắng đất bỏ vào chén canh rồi lại vớt ra ngay. Vị chua thanh của khóm hòa với chút đắng nơi đầu lưỡi, quen thuộc như bao năm tháng cũ, mà sao hôm nay nghe lạ. Như có điều gì đó đang đổi khác, rất khẽ, ngay trong lòng ông.

Ngoài sân, gió vẫn thổi qua hiên nhà như tiếng thì thầm tâm sự.

Ông chợt thấy lòng mình nhẹ đi.

- Hôm nào bây dẫn ngoại lên coi ký túc xá với trường lớp đại học giờ ra sao rồi nghen.

Thanh nhìn ông, khẽ gật đầu. Nụ cười nở ra, lặng lẽ mà ấm áp. Ngoài hiên, gió thổi qua rẫy khóm, xào xạc như tiếng đất trời đang trở mình. Dường như bụi bay vào mắt làm bà Chín cứ dụi dụi mà mỉm cười:

- Cả nhà ngồi ăn cơm chung dù gì cũng dễ nói chuyện hơn.

Ngày mới cũng đã bắt đầu.

Truyện ngắn: Nguyễn Hữu Trọng