Chủ tịch Hội đồng Hàng hải Nga Nikolai Patrushev, trợ lý của Tổng thống Vladimir Putin, mới đây đã có chuyến thăm Trung Quốc trong nỗ lực thúc đẩy sự hợp tác giữa hai nước nhằm bảo vệ các tuyến hàng hải, phát triển vận tải qua Bắc Cực và bảo đảm nguồn cung năng lượng, trong bối cảnh hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.

Tuyến đường biển phương Bắc. Ảnh: X

Tờ Thời báo châu Á cho rằng chuyến thăm Trung Quốc của ông Patrushev cho thấy một ý nghĩa quan trọng hơn nhiều so với những tuyên bố thường thấy giữa hai nước khi mục tiêu của Mát-xcơ-va lần này là thúc đẩy chuyển đổi sự hợp tác hàng hải với Bắc Kinh thành các cơ sở hạ tầng, công nghệ và logistics có khả năng trụ vững trước những áp lực địa chính trị.

Ý nghĩa địa chính trị và kinh tế 

Cụ thể, các đề xuất được thảo luận trong chuyến thăm Bắc Kinh từ ngày 8 đến 13-10 của ông Patrushev bao gồm việc kết nối “Con đường tơ lụa trên biển” của Trung Quốc với “Hành lang vận tải xuyên Bắc Cực” của Nga, phát triển các cảng biển Nga, trao đổi công nghệ tự động hóa bến container và thực hiện nghiên cứu hàng hải chung.

Các đề xuất của ông Patrushev chủ yếu mang tính thương mại. Theo đó, Nga muốn các công ty Trung Quốc tham gia vào Tuyến đường biển phương Bắc cùng các hành lang liên quan, thiết lập các tuyến vận tải container trực tiếp giữa cảng Dương Sơn (Thượng Hải) và các cảng của Nga, đầu tư vào các bến cảng, cũng như tận dụng chuyên môn của Trung Quốc về công nghệ số trong tự động hóa cảng biển.

Logic kinh tế rất rõ ràng. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga, trong khi Mát-xcơ-va ngày càng trở thành nhà cung cấp năng lượng và nguyên liệu thô quan trọng đối với Bắc Kinh. Theo dữ liệu từ Chính phủ Trung Quốc, kim ngạch thương mại song phương đã vượt mốc 200 tỉ USD trong năm 2025. Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại toàn cầu gặp khó khăn do tình trạng đứt gãy nguồn cung năng lượng của tuyến hàng hải Hormuz ở Trung Đông, kim ngạch thương mại giữa hai nước lại tăng mạnh, đạt 214 tỉ USD trong 9 tháng đầu năm 2026.

Đáng chú ý, vận tải biển đang trở thành một phần mở rộng mang tính chiến lược trong mối quan hệ giữa hai bên. Năm 2024, Nga ghi nhận lưu lượng hàng hóa đạt 37,9 triệu tấn trên Tuyến đường biển phương Bắc, trong đó có 3,09 triệu tấn hàng hóa quá cảnh, một con số cao kỷ lục. Trong 8 tháng đầu năm nay, hoạt động vận chuyển trên Tuyến đường biển phương Bắc tiếp tục gia tăng đáng kể, trong đó phần lớn hàng hóa là dầu mỏ và khí đốt của Nga cung cấp cho Trung Quốc. Có ít nhất 12 tàu chở dầu đã đi qua Tuyến đường biển phương Bắc, vận chuyển hơn 10 triệu thùng dầu cho các khách hàng Trung Quốc. Một số hãng vận tải container và tàu chuyên dụng của Trung Quốc cũng tham gia vận chuyển hàng hóa tại khu vực Bắc Cực thuộc Nga.

Cơ hội hợp tác rộng mở

Các đề xuất của phía Nga nhận được sự ủng hộ của Trung Quốc. Ngoại trưởng Vương Nghị nhấn mạnh Trung Quốc sẵn sàng phối hợp với Nga để gắn kết chiến lược hàng hải, phát huy thế mạnh bổ trợ và bảo vệ lợi ích hàng hải chính đáng của mỗi nước. Ông cho rằng sự hợp tác hàng hải ngày càng trở nên quan trọng trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Trung Quốc và Nga.

Trung Quốc đã thực hiện hành trình kéo dài 20 ngày từ Trung Quốc đến Anh thông qua Bắc Cực vào tháng 10-2025, so với khoảng 40-50 ngày trên các tuyến đường truyền thống. Đối với Trung Quốc, sự kiện này rất quan trọng. Bắc Kinh đã dành nhiều năm để xây dựng các phương án dự phòng cho các tuyến đường thương mại, cảng biển và chuỗi cung ứng năng lượng. Một hành lang phía Bắc vững mạnh hơn có thể giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược như kênh đào Suez, eo biển Bab el-Mandeb và eo biển Malacca, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận các nguồn tài nguyên và cơ sở hạ tầng tại vùng Bắc Cực của Nga.

Đối với Nga, nguồn vốn, nhu cầu vận tải và công nghệ từ Trung Quốc có thể góp phần biến một chiến lược đầy tham vọng tại Bắc Cực thành một hệ thống logistics vận hành hiệu quả.

Trung Quốc cung cấp cho Nga nguồn vốn, hàng hóa và công nghệ, trong khi Nga mang lại cho Trung Quốc lợi thế về vị trí địa lý chiến lược. Nếu cả hai có thể kết nối những thế mạnh này một cách nhất quán, họ sẽ tạo ra một trục hàng hải song song, được xây dựng cho một kỷ nguyên mà hiệu quả thương mại và an ninh địa chính trị ngày càng trở nên khó tách rời.

ĐỨC TRUNG