Israel vừa tấn công một căn cứ không quân ở Syria nhằm ngăn chặn khả năng Thổ Nhĩ Kỳ triển khai binh sĩ tại đây. Phía Mỹ cảnh báo hành động của Israel có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng hiện diện quân sự tại Syria và làm gia tăng nguy cơ xảy ra đối đầu trực tiếp giữa hai đồng minh của Washington.

Căn cứ không quân bỏ hoang Abu Duhur của Syria. Ảnh: Al-Ikhbariyya

Israel đã thực hiện 8 đòn không kích nhằm vào các đường băng của căn cứ không quân Abu Duhur thuộc tỉnh Idlib, Tây Bắc Syria, rạng sáng 18-8, gây thiệt hại về kết cấu hạ tầng nhưng không gây thương vong về người. Truyền thông Syria cho biết căn cứ này đã không còn hoạt động từ năm 2012.

Theo các nguồn tin khu vực, một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đã tới căn cứ Abu Duhur nằm cách biên giới nước này khoảng 70km để đánh giá quá trình khôi phục đường băng.

Mỹ tháo ngòi nổ xung đột

Văn phòng Thủ tướng Israel đã lên tiếng xác nhận quân đội nước này thực hiện cuộc không kích trên với lý do Damacus chuẩn bị cho phép lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ triển khai tại căn cứ Abu Duhur, qua đó vi phạm thỏa thuận “duy trì hiện trạng trong các vấn đề an ninh” giữa Israel và Syria. Theo Văn phòng Thủ tướng Israel, nước này đã nhiều lần cảnh báo rằng sự hiện diện quân sự của Ankara tại đây sẽ gây ra mối đe dọa  an ninh đối với Tel Aviv, nhưng Damascus vẫn phớt lờ. Israel đặc biệt lo ngại việc nâng cấp cơ sở quân sự này có thể đi kèm với việc triển khai các hệ thống phòng không và thiết bị bay không người lái tiên tiến, qua đó hạn chế khả năng hoạt động của Không quân Israel trên không phận Syria.

Về phần mình, Ankara đã bác bỏ thông tin về kế hoạch thiết lập hiện diện quân sự tại Abu Duhur. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố “những cáo buộc vô căn cứ của Israel nhằm hợp thức hóa các cuộc không kích bất hợp pháp xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria”. 

Diễn biến trên cho thấy Syria đang trở thành điểm va chạm lợi ích an ninh ngày càng rõ giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi Ankara mở rộng ảnh hưởng an ninh tại Syria, Israel lại muốn duy trì ưu thế trên không và quyền tự do hành động quân sự tại nước láng giềng, đặc biệt là đối với những tuyến đường không quân có ý nghĩa trong các chiến dịch tấn công Iran.

Trước nguy cơ Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đối đầu quân sự trực tiếp đã khiến Mỹ phải nhanh chóng can thiệp và nỗ lực thiết lập cơ chế tránh xung đột. Ông Thomas Barrack, Đặc phái viên Mỹ về Syria, đồng thời là Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ, cảnh báo những cuộc không kích của Israel tại Syria có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng hiện diện quân sự và làm gia tăng nguy cơ xảy ra đối đầu trực tiếp giữa hai đồng minh của Washington. Ông Barrack cho rằng hành động này là “sự leo thang không cần thiết”, không góp phần củng cố ổn định khu vực.

Nan giải lợi ích an ninh

Cuộc không kích của Israel nhằm vào căn cứ không quân Abu Duhur được cho tương tự với cuộc tấn công hồi tháng 3-2025. Khi đó, các máy bay Israel tấn công 2 căn cứ không quân ở thành phố Homs và Palmyra thuộc miền Trung Syria. Được biết, một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ đã một lần đến kiểm tra căn cứ T4 và Palmyra, sau đó chuẩn bị đến lần nữa vào ngày 25-3. Tuy nhiên, đợt kiểm tra mới bất thành sau khi máy bay Israel khai hỏa chỉ vài giờ trước khi phái đoàn Thổ Nhĩ Kỳ đến nơi.

Đầu tháng 4-2025, Israel tiếp tục tấn công căn cứ T4, bởi nước này lo ngại khả năng Thổ Nhĩ Kỳ triển khai các hệ thống phòng không và máy bay không người lái tại đây, qua đó giúp Ankara gia tăng quyền kiểm soát đối với không phận Syria và hạn chế các hoạt động của Tel Aviv. Cuộc đối đầu liên quan đến căn cứ T4 rốt cuộc đã thúc đẩy Israel và Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập một kênh liên lạc vào năm 2025 nhằm ngăn chặn nguy cơ lực lượng của hai bên vô tình va chạm tại Syria.

Việc Israel và Thổ Nhĩ Kỳ mâu thuẫn về lợi ích an ninh tại Syria bắt nguồn từ sự căng thẳng chính trị, ngoại giao và kinh tế liên quan đến cuộc chiến của Israel tại Lebanon và Dải Gaza. Dù Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia Hồi giáo đầu tiên công nhận Nhà nước Israel, nhưng quan hệ hai nước trở nên lạnh nhạt dưới thời Tổng thống Recep Tayyip Erdogan. Israel thì coi Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa chiến lược, do những lo ngại rộng lớn về mặt địa chính trị, thay vì bất kỳ mối đe dọa quân sự trực tiếp nào.

Trong khi đó, kể từ khi chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ hồi tháng 12-2024, Israel đã thực hiện hàng trăm cuộc không kích trên khắp Syria, chủ yếu nhằm phá hủy các khí tài của quân đội Syria để ngăn chúng rơi vào tay những đối thủ tiềm năng. Quân đội Israel cũng đã giành quyền kiểm soát một vùng đệm do Liên Hiệp Quốc tuần tra ở miền Nam Syria và vẫn đang chiếm đóng khu vực này. 

Tuy nhiên, chính phủ mới của Syria tuyên bố không tìm kiếm chiến tranh với Israel và đã theo đuổi một thỏa thuận an ninh gây tranh cãi với quốc gia vẫn đang chiếm đóng lãnh thổ của mình từ cuộc chiến tranh 6 ngày năm 1967.

ĐỨC TRUNG