Các dịch vụ công nghệ thông tin (CNTT) đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và mở rộng tầng lớp trung lưu tại Ấn Độ. Tuy nhiên, nhiều công việc mang tính lặp lại và theo quy trình, vốn là nền tảng của ngành nghề đang sử dụng 6 triệu lao động và đóng góp khoảng 7% GDP Ấn Độ, giờ đây có thể bị trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế, khiến hàng ngàn người mất việc.

Nhân viên công nghệ thông tin Ấn Độ trong giờ làm việc. Ảnh: Webandcrafts

Vào một buổi sáng hồi tháng 3, điện thoại của Rakesh liên tục đổ chuông khi các đồng nghiệp gọi hối thúc anh kiểm tra email. Khi mở email, Rakesh bàng hoàng nhận ra sự nghiệp của anh cùng khoảng 10.000 nhân viên khác ở Ấn Độ tại Oracle, tập đoàn công nghệ máy tính đa quốc gia Mỹ, đã chấm dứt. Điều khiến người đàn ông 2 con này cảm thấy cay đắng chính là công cụ anh từng dốc hết tâm sức tạo ra lại khiến anh mất việc.

“Chúng tôi đã tận dụng AI để xây dựng các công cụ nhưng chính những thứ mà chúng tôi đổ mồ hôi và nước mắt để tạo ra lại cướp mất việc làm của chúng tôi” - Rakesh nói với giọng chua chát.

Sau nhiều năm liên tục tăng quy mô nhân sự, ngành CNTT Ấn Độ bắt đầu cắt giảm việc làm. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế S&P Global Ratings trong một báo cáo cho thấy tính đến tháng 3 năm nay, Infosys và Wipro - 2 tập đoàn dịch vụ CNTT và tư vấn hàng đầu Ấn Độ, đã cắt giảm từ 5-6% nhân sự so với năm 2023. Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại Tata Consultancy Services và Tech Mahindra Ltd.

Thủ tướng Narendra Modi từng tuyên bố AI sẽ tạo ra hàng triệu việc làm mới cho người dân Ấn Độ, bởi năm 2024, chính quyền ông đã dành ngân sách 104 tỉ rupee (tương đương 1,1 tỉ USD) cho chương trình “Sứ mệnh AI Ấn Độ” nhằm mở rộng cơ sở hạ tầng công nghệ và hoạt động đào tạo của nước này trong vòng 5 năm. Chính phủ Ấn Độ cũng kỳ vọng rằng nhiều công việc mới sẽ được tạo ra sau khi các tập đoàn và doanh nghiệp lớn nhất nước này, gồm Adani và Tata, cam kết đầu tư hơn 200 tỉ USD vào lĩnh vực AI hồi đầu năm nay.

Sau quá trình tự do hóa kinh tế vào những năm 1990, hoạt động xuất khẩu phần mềm và gia công dịch vụ hậu cần nội địa đã góp phần biến Ấn Độ thành trung tâm hỗ trợ công nghệ của thế giới. Nhờ nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, thạo tiếng Anh, ngành dịch vụ CNTT của Ấn Độ mỗi năm thu về hơn 300 tỉ USD và mở ra con đường gia nhập tầng lớp trung lưu cho hàng triệu sinh viên tốt nghiệp đại học. Sự tăng trưởng của ngành này là nhờ vào lượng khách hàng “khủng” cùng với khối lượng công việc lớn, từ đó thúc đẩy nhu cầu cao về kỹ sư công nghệ. Tuy nhiên, mối liên hệ này đang dần bị phá vỡ.

“Mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa doanh thu và quy mô nhân sự trước đây chắc chắn sẽ bị đảo lộn. Nhờ AI, bạn thực sự có thể làm được nhiều việc hơn với ít nguồn lực hơn” - Sandeep Kalra, Giám đốc điều hành công ty dịch vụ CNTT và kỹ thuật số Persistent Systems, nhận định.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh bất ổn kinh tế toàn cầu và căng thẳng địa chính trị kết hợp với việc triển khai AI, đặc biệt là từ các công ty Mỹ vốn là khách hàng lớn nhất của Ấn Độ, làm giảm nhu cầu đối với các dịch vụ CNTT. Các chuyên gia phân tích tại S&P Global Ratings hồi tháng 7 dự báo rằng tốc độ tăng trưởng của 3 công ty CNTT hàng đầu Ấn Độ, gồm Infosys, HCL Tech và Wipro, sẽ chỉ ở mức 2-4% trong 2 năm tài chính tới, so với mức 4-6% của năm trước đó. Họ mô tả AI là “con dao 2 lưỡi” đối với các doanh nghiệp này và có thể gây ra “tác động rõ rệt” trong 1 hoặc 2 năm tới.

Dù giới lãnh đạo ngành CNTT Ấn Độ khẳng định AI sẽ tái định hình chứ không thể thay thế vai trò của họ. Nhưng trên thực tế, hoạt động tuyển dụng trong ngành CNTT tại Ấn Độ suy giảm rõ rệt. Công ty tư vấn tuyển dụng Xpheno ước tính, chỉ có khoảng 93.000 vị trí tuyển dụng trong ngành này trong tháng 6-2026, giảm 14% so với tháng 5 và 17% so với cùng kỳ năm ngoái.

TRÍ VĂN (Theo Financial Times)