Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa (Quy chế) vừa được UBND TP Cần Thơ ban hành phân định rõ trách nhiệm của các sở, ngành và địa phương trong quản lý di sản; cũng là bước đi quan trọng để di sản trở thành nguồn lực phát triển, góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa, lan tỏa bản sắc văn hóa Cần Thơ trong tiến trình hội nhập theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Việc phân cấp, phân quyền sẽ giúp địa phương chủ động trong quản lý, bảo tồn và phát huy di sản. Trong ảnh: Lễ hội Kỳ yên Đình Bình Thủy (phường Bình Thủy). Ảnh: DUY KHÔI

Phân cấp quản lý di tích

Cụ thể, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ trực tiếp quản lý nhà nước đối với di tích quốc gia đặc biệt; các di tích quốc gia: Khám Lớn Cần Thơ, Căn cứ Tỉnh ủy Cần Thơ, Căn cứ Tỉnh ủy Sóc Trăng; các di sản thuộc Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và các di sản văn hóa tiêu biểu được UBND thành phố giao. UBND cấp xã thực hiện việc quản lý nhà nước các di sản văn hóa trên địa bàn. Trường hợp di tích được phân bố trên địa bàn từ 2 đơn vị hành chính cấp xã trở lên, UBND thành phố sẽ quyết định giao UBND cấp xã quản lý di tích.

Trên địa bàn phường Bình Thủy có 6 di tích quốc gia và địa phương có nhiều nỗ lực trong bảo tồn, phát huy di tích, nhất là trong tổ chức lễ hội, khai thác phục vụ du lịch. Tiêu biểu như Lễ hội Kỳ yên đình Bình Thủy, Lễ giỗ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa vừa qua, lần đầu tiên do cấp phường tổ chức, nhưng khá chu đáo, bài bản. Ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND phường đã tiến hành thực hiện chức năng quản lý nhà nước về di sản văn hóa và kiện toàn, phát huy vai trò của Ban trị sự, Ban quản lý các di tích trong phối hợp với chính quyền địa phương quản lý, bảo vệ di tích.

Ông Nguyễn Việt Quân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Bình Thủy, cho rằng việc phân cấp quản lý di tích vừa là trách nhiệm, vừa là điều kiện thuận lợi để phường chủ động trong công tác này. Phường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương, đơn vị quản lý, chủ sở hữu di tích và cộng đồng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý sau khi được phân cấp.

Xã Vĩnh Trinh hiện có 1 di tích cấp thành phố là Đình Vĩnh Trinh. Ông Hà Thanh Nhựt, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trinh, khẳng định: Sự phân cấp, phân quyền là điều kiện để địa phương chủ động hơn trong bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Thực hiện Quy chế, UBND xã đã kiện toàn Ban Quản lý di tích Đình Vĩnh Trinh, gồm đại diện các ngành, đoàn thể có liên quan và các bậc cao niên, người có uy tín, am hiểu lịch sử, văn hóa và trực tiếp tham gia quản lý các hoạt động của Đình. Mô hình này vừa bảo đảm thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước, vừa phát huy vai trò, trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di tích.

“Sắp tới, UBND xã sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn để rà soát hiện trạng, xây dựng kế hoạch bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích theo đúng quy định”, ông Nhựt cho biết thêm.

Xã Thạnh Xuân cũng rất quan tâm công tác bảo tồn, phát huy các di tích trên địa bàn gồm di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Chiến thắng Tầm Vu, 2 di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố là Địa điểm thành lập Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh Cần Thơ và Tòa thánh Long Châu.

Bà Bùi Mỹ Tiên, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Xuân, cho biết địa phương thường xuyên rà soát hiện trạng di tích, kịp thời đề xuất các giải pháp bảo tồn, đồng thời huy động sự tham gia của cộng đồng để gìn giữ và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa.

Phần lớn các di tích sẽ được phân về cấp xã quản lý, bảo tồn và phát huy. Trong ảnh: Lễ hội vía Bà Thượng Động Cố Hỷ tại di tích cấp thành phố Giàn Gừa (xã Nhơn Ái). Ảnh: MINH TRUNG

Chủ động phát huy

Theo thống kê, TP Cần Thơ hiện có 108 di tích được xếp hạng, với 1 di tích quốc gia đặc biệt, 31 di tích cấp quốc gia và 76 di tích cấp thành phố, cùng với 16 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Hệ thống di sản văn hóa ở TP Cần Thơ đa dạng loại hình, mang bản sắc riêng và nhiều tiềm năng để phát triển sản phẩm du lịch.

Thời gian qua, phường Sóc Trăng, phường Phú Lợi phát huy tốt hệ thống di tích, nhất là các chùa gắn với quảng bá văn hóa Khmer. Phường Ninh Kiều, phường Bình Thủy nổi bật với di sản văn hóa truyền thống và ký ức đô thị…

Ông Nguyễn Việt Quân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Bình Thủy, nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị. Các di tích trên địa bàn sẽ tiếp tục được khai thác như những địa chỉ đỏ, không gian sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống và tài nguyên du lịch”.

Phường Bình Thủy cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản, như triển khai mã QR tại các di tích, xây dựng bản đồ số, quảng bá trên các nền tảng số… Theo ông Quân, phường định hướng kết nối hệ thống di tích với Đền thờ Vua Hùng, Cồn Sơn, Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ, các sản phẩm OCOP và các điểm du lịch trên địa bàn để hình thành các tuyến tham quan đặc trưng “Bình Thủy - Tìm về di sản”.

Ông Hà Thanh Nhựt, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trinh, cũng nêu định hướng: Về lâu dài, xã sẽ gắn kết Đình Vĩnh Trinh với các điểm tham quan, du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa và các sản phẩm đặc trưng của địa phương để từng bước hình thành các tuyến tham quan phù hợp. Địa phương mong muốn di tích này sẽ tạo động lực cho phát triển văn hóa, du lịch bền vững trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng: Quy chế không chỉ nhằm phân chia nhiệm vụ giữa các cấp, mà quan trọng hơn là phát huy tính chủ động của địa phương, tối ưu nguồn lực để bảo vệ và khai thác hiệu quả các giá trị di sản. Khi giao trách nhiệm quản lý trực tiếp cho UBND cấp xã đối với các di sản trên địa bàn sẽ tạo điều kiện để địa phương chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn gắn với phát triển du lịch, thành lập các tổ chức quản lý di tích phù hợp và bố trí kinh phí phục vụ công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản. Đồng thời, phát hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại di sản.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục giữ vai trò định hướng chuyên môn, xây dựng hành lang pháp lý thông qua việc chủ trì lập hồ sơ khoa học, tham mưu xếp hạng di tích, hướng dẫn nghiệp vụ, đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở và tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về di sản. Đồng thời, duy trì cơ chế kiểm tra, giám sát, kịp thời tham mưu UBND thành phố giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

“Sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và chính quyền cơ sở sẽ tạo nên mối liên kết hiệu quả, trong đó Sở đảm nhiệm vai trò định hướng chuyên môn, còn địa phương trực tiếp tổ chức quản lý, khai thác di sản gắn với phát triển du lịch, góp phần đưa các giá trị văn hóa của Cần Thơ trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững”, ông Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh.

* * *

Khi trách nhiệm được trao đúng cấp, đúng thẩm quyền, di sản văn hóa sẽ có thêm sức sống mới, góp phần bồi đắp bản sắc và tạo động lực phát triển Cần Thơ trong giai đoạn mới.

ĐĂNG HUỲNH