Công an TP Cần Thơ vừa tổ chức hội thảo lấy ý kiến đóng góp đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) (BLHS). Đa số các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện BLHS nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, khắc phục vướng mắc phát sinh từ thực tiễn và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới.

Yêu cầu từ thực tiễn

Theo Tờ trình của Bộ Công an và phân tích của các đại biểu tại hội thảo, giai đoạn hiện nay đặt ra những yêu cầu mới rất khắt khe đối với công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trong đó, yêu cầu phải xây dựng hệ thống pháp luật hình sự hoàn chỉnh, thống nhất, thượng tôn Hiến pháp, tôn trọng và bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, đồng thời không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự. Cùng với đó, các cam kết quốc tế trong những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và công ước của Liên Hiệp Quốc đòi hỏi pháp luật hình sự Việt Nam phải tiếp tục hoàn thiện về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, tội phạm mua bán người, bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

Các đại biểu tham gia góp ý Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tại hội thảo.

Bên cạnh đó, sự bùng nổ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số toàn diện và hội nhập quốc tế, đã xuất hiện nhiều hình thái tội phạm mới vô cùng tinh vi. Theo Luật gia Nguyễn Thanh Lâm, Phó Chủ tịch Hội Luật gia TP Cần Thơ, thực tiễn cho thấy, các hình thái tội phạm phi truyền thống như: lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng, tấn công mạng rồi tiến tới chiếm đoạt dữ liệu tổ chức, cá nhân quy mô lớn, bao gồm rửa tiền qua tài sản, cá độ bóng đá xuyên quốc gia và một số hình thức khác... diễn ra rất phổ biến và phức tạp. Trong khi đó, các quy định tại Chương XXI BLHS năm 2015, được sửa đổi năm 2017 chưa bao quát hết tính chất tinh vi, biến tướng của các hành vi này, gây không ít khó khăn cho cơ quan điều tra trong việc xác định tội danh và đường lối xử lý BLHS hiện hành mới dừng lại ở việc xử lý hành vi “đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông” (Điều 288), chưa quy định rõ tội danh độc lập đối với hành vi chiếm đoạt, mua bán dữ liệu cá nhân quy mô lớn mang tính hệ thống. Về công cụ tài chính mới như tiền mã hóa, tài sản số hiện chưa được coi là “tài sản” hay “tiền” theo quy định của Bộ luật Dân sự và BLHS. Do đó, khi xảy ra các vụ việc chiếm đoạt tài sản số, trộm cắp tài sản số, hoặc sử dụng tiền mã hóa để rửa tiền, lực lượng Công an gặp rất nhiều vướng mắc trong việc định tội danh, định giá tài sản thiệt hại để khởi tố vụ án.

Nhiều ý kiến sát thực tiễn

Ông Hồ Minh Hải, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Cần Thơ cho rằng, dự thảo đã bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 17a), tạo cơ sở pháp lý vững chắc để nhận diện và xử lý các nhóm đối tượng có sự cấu kết chặt chẽ. Đặc biệt, quy định mới tại khoản 3, Điều 75 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đã phân hóa rõ vai trò người tổ chức và người thực hành phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập với pháp nhân, với mức hình phạt được cụ thể hóa, bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm. Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm hình sự của người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), góp phần tăng cường bảo vệ trẻ em trước các hành vi xâm hại tình dục.

Thượng tá Đỗ Văn Hiếu, Phó trưởng Phòng Cảnh sát Hình sự Công an TP Cần Thơ, cho biết: “Đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu có cấu thành vật chất như trộm cắp, lừa đảo tài sản, đề nghị giữ nguyên định lượng tài sản làm căn cứ xác định tội danh là từ 2 triệu đồng như hiện hành, không nên nâng lên 5 triệu đồng như đề xuất của dự thảo. Nguyên nhân là do các đối tượng thực hiện nhóm hành vi này có tỷ lệ tái phạm cao, thái độ khai báo quanh co chối tội; nếu nâng định lượng sẽ làm giảm tính răn đe và nguy cơ khiến tội phạm gia tăng". Liên quan đến sự phát triển của công nghệ mới, Thượng tá Đỗ Văn Hiếu đề xuất dự thảo cần sớm bổ sung các khái niệm pháp lý cốt lõi như "trí tuệ nhân tạo" (AI), "Deepfake", "Agent AI", "dữ liệu huấn luyện AI", đồng thời quy định rõ nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự của người thiết kế, vận hành khi AI bị sử dụng làm công cụ phạm tội. Ngoài ra, cần quy định rõ các tiêu chí định giá đối với tài sản đặc thù như sinh vật cảnh, cổ vật; hướng dẫn cụ thể tình tiết định tính "phạm tội có tính chất côn đồ" trong các vụ án giết người, cố ý gây thương tích để tránh áp dụng tùy nghi và bổ sung tình tiết tăng nặng đối với hành vi giết người thực hiện tại nơi công cộng gây hoảng loạn trong nhân dân”.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Công an TP Cần Thơ, hội thảo lấy ý kiến rộng rãi nhằm tập hợp ý kiến thực tiễn, đánh giá, nhận diện những vấn đề còn bất cập hoặc có quan điểm khác nhau, làm căn cứ báo cáo Bộ Công an hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét.

Bài, ảnh: PHI YẾN