Trong vòng 5 năm, khoảng 50% người có dấu hiệu tiền đái tháo đường sẽ tiến triển thành bệnh đái tháo đường. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định người bệnh có thể đẩy lùi tình trạng tiền đái tháo đường, ngăn chặn bệnh phát triển và khôi phục sức khỏe toàn diện nếu có lối sống tích cực về cả dinh dưỡng, vận động lẫn sức khỏe tinh thần.

Nguy cơ cao ở người trẻ thừa cân, béo phì

Trong chương trình truyền hình trực tuyến với chủ đề kiểm soát các yếu tố nguy cơ để phòng bệnh đái tháo đường, TS.BS Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định bệnh lý này có tốc độ gia tăng báo động. Các nghiên cứu chuyên ngành ghi nhận chỉ trong vòng 7 năm, tỷ lệ mắc đái tháo đường ở người trưởng thành tại Việt Nam đã tăng gần gấp đôi, từ mức 4% lên 7,3%. Đặc biệt, nguy hiểm là có gần 18% dân số đang nằm trong nhóm tiền đái tháo đường - có nguy cơ rất cao tiến triển thành bệnh.

Thường xuyên thăm khám giúp ngăn ngừa bệnh tật, bảo vệ sức khỏe.

Trước đây, bệnh nhân đái tháo đường chủ yếu là người cao tuổi, nhưng hiện nay nhiều người trẻ ở độ tuổi 20-30, thậm chí dưới 20 tuổi đã phải nhập viện trong tình trạng bệnh nặng và xuất hiện biến chứng điển hình của đái tháo đường tuýp 2. Thống kê tại Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa Bệnh viện Bạch Mai cho thấy, bệnh nhân dưới 40 tuổi hiện chiếm tới 20-25% tổng số ca điều trị nội trú.

Theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới và Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, bệnh được chia làm 5 tuýp, trong đó đái tháo đường tuýp 2 phổ biến nhất với khoảng 75-80% tổng số bệnh nhân. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm thừa cân, béo phì, đặc biệt là tình trạng béo bụng xuất phát từ lối sống ít vận động và chế độ ăn dư thừa năng lượng.

ThS.BS Lê Hữu Thành, Khoa Dinh dưỡng Lâm sàng và Tiết chế Bệnh viện Nội tiết Trung ương, cho biết môi trường đô thị hiện đại với áp lực công việc, căng thẳng tâm lý, ô nhiễm cùng sự thiếu hụt không gian vận động đang tạo ra vô số nguy cơ. Để giải tỏa stress, giới trẻ có xu hướng tìm đến các loại thực phẩm giàu năng lượng và đường như trà sữa, nước ngọt, thức ăn nhanh. Khi thói quen này lặp lại, năng lượng dư thừa tích tụ thành mỡ nội tạng, là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng đề kháng insulin. Khác với trước đây người mắc bệnh thường có thể trạng trung bình, phần lớn bệnh nhân trẻ tuổi hiện nay nhập viện đều thừa cân, béo phì.

Đẩy lùi bệnh bằng lối sống

TS.BS Nguyễn Quang Bảy cho biết, ở giai đoạn tiền đái tháo đường, người bệnh hầu như không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào. Tuy nhiên, khi lượng đường trong máu tăng cao kéo dài, nó sẽ âm thầm phá hủy các cơ quan đích. Tại hệ tim mạch, bệnh gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Tại thận, đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Mắt cũng chịu tổn thương nặng nề bởi bệnh lý võng mạc gây mù lòa, trong khi tổn thương mạch máu và thần kinh ngoại biên dễ dẫn đến hoại tử bàn chân, buộc phải cắt cụt chi.

Ở người Việt Nam, nhiều trường hợp có chỉ số khối cơ thể (BMI) hoàn toàn bình thường, nhưng tỷ lệ khối cơ lại thấp và tỷ lệ mỡ bụng rất cao, tiềm ẩn nguy cơ đái tháo đường rất lớn. Do đó, nếu chỉ dựa vào cân nặng hay vóc dáng bên ngoài sẽ rất dễ bỏ sót bệnh. Việc chủ động tầm soát định kỳ tại các cơ sở y tế là phương cách duy nhất để phát hiện sớm các rối loạn chuyển hóa. Chuyên gia khuyến cáo người dân từ 40-45 tuổi, nên bắt đầu tầm soát đái tháo đường định kỳ 3 năm một lần nếu kết quả bình thường. Đối với những người có các yếu tố nguy cơ cao, như: thừa cân, béo bụng, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, tiền sử gia đình có người mắc bệnh hoặc từng bị đái tháo đường thai kỳ, việc tầm soát cần được thực hiện ở bất kỳ độ tuổi nào và lặp lại định kỳ hằng năm.

Các chuyên gia khẳng định, người ở giai đoạn tiền đái tháo đường hoàn toàn có thể đảo ngược tình thế, đưa chỉ số đường huyết về mức bình thường và ngăn chặn triệt để nguy cơ tiến triển thành bệnh thông qua việc can thiệp lối sống, đặc biệt là tăng cường vận động thể lực. Tập luyện đóng vai trò cốt lõi giúp tiêu hao lượng đường dư thừa trong máu, tăng cường khối cơ, thu gọn vòng bụng và trực tiếp làm giảm tình trạng đề kháng insulin, đồng thời giúp giải tỏa căng thẳng tâm lý hiệu quả.

Nên duy trì thời gian vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần, phân bổ đều đặn và không nghỉ quá 2 ngày liên tiếp. Nghiên cứu thực nghiệm tại Mỹ đã chứng minh việc tập luyện tích cực trên 150 phút/tuần giúp giảm tới 44% nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường ngay cả khi chưa ghi nhận sự giảm cân. Các hình thức vận động không nhất thiết phải quá bài bản hay phức tạp như bơi lội hay tập tạ, mà những hoạt động thể lực thường ngày, như: đi bộ, làm việc nhà, chăm sóc sân vườn hay đi thang bộ thay cho thang máy đều mang lại lợi ích thiết thực cho sức khỏe.

THU SƯƠNG