Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành văn bản hợp nhất Nghị định 131/2022/NĐ-CP ngày 31/12/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện ảnh với nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 116/2026/NĐ-CP ngày 2/4/2026 của Chính phủ.

Khán giả xem phim “Mưa đỏ” tại Quảng trường Bình Thủy, TP Cần Thơ. Ảnh: DUY KHÔI

Thống kê năm 2025, doanh thu phòng vé Việt Nam đạt mức kỷ lục gần 5.600 tỉ đồng, với hơn 70 triệu lượt vé. Phim Việt chiếm khoảng 62% thị phần và nhiều tác phẩm vượt mốc 100 tỉ đồng, các biệt có phim doanh thu lên đến hơn 700 tỉ đồng. Điều này cho thấy, phim Việt đã qua rồi thời “cần được ưu tiên” mà đang có một cuộc cạnh tranh bằng thực lực.

Việc hợp nhất Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Điện ảnh tạo nên lớp “áo giáp” cần thiết cho một ngành Công nghiệp văn hóa đang tăng tốc. Có thể quy về 3 lớp “áo giáp” cơ bản: an toàn trên không gian mạng, bảo vệ khán giả, nhất là trẻ em và đảm bảo cạnh tranh công bằng.

Điểm mới đáng kể là văn bản quy định thời hạn giải quyết thủ tục công nhận đủ điều kiện phân loại phim phổ biến trên không gian mạng được rút từ 15 ngày xuống còn 10 ngày, sau khi đáp ứng đủ điều kiện. Quy định mới đồng thời đặt trách nhiệm rõ hơn với các đơn vị phổ biến phim. Muốn được công nhận đủ điều kiện phân loại phim trên không gian mạng, đơn vị phải có hội đồng phân loại, phần mềm kỹ thuật hoặc cơ chế phân loại theo quy định của Việt Nam; phải có phương án sửa đổi, cập nhật kết quả phân loại và phương án kỹ thuật, quy trình tạm dừng, gỡ bỏ phim khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Đây có thể xem là cách quản lý phù hợp với một thị trường mà nền tảng số đang trở thành “rạp chiếu” khổng lồ.

Điểm đáng chú ý nữa là quy định các đơn vị phổ biến phim trên không gian mạng phải thiết lập biện pháp kỹ thuật để cha mẹ, người giám hộ kiểm soát việc trẻ em tiếp cận phim phù hợp độ tuổi. Có thể là tài khoản riêng cho trẻ em, xác nhận độ tuổi đối với phim không dành cho trẻ em… với tiêu chí: rõ ràng, minh bạch, dễ sử dụng. Quy định cũng yêu cầu nền tảng phải có công cụ để người sử dụng phản ánh, khiếu nại, báo cáo phim vi phạm và phải xử lý chậm nhất trong 48 giờ khi phản ánh có căn cứ cụ thể, rõ ràng và thông tin liên hệ.

Quy định cũng nêu rõ, sau khi tiếp nhận yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, đơn vị phổ biến phim phải dừng, gỡ bỏ phim chậm nhất trong 24 giờ đối với phim có nội dung bị nghiêm cấm theo Điều 9 Luật Điện ảnh và pháp luật liên quan; trong vòng 3-5 ngày đối với các nội dung vi phạm khác. Không chỉ là những con số quy định, đây chính là “thước đo trách nhiệm” đối với phim chiếu mạng, trong bối cảnh “vàng thau lẫn lộn” hiện nay.

Lớp “áo giáp” nữa là đảm bảo một thị trường đủ sức định vị hệ sinh thái điện ảnh Việt. Từ ngày 1-1-2026, tỷ lệ suất chiếu phim Việt Nam trong hệ thống rạp phải đạt ít nhất 20% tổng số suất chiếu trong năm. Trên các kênh truyền hình trong nước, từ ngày 1-1-2026, thời lượng phát sóng phim Việt Nam phải đạt ít nhất 20% tổng thời lượng phát sóng phim. Phim Việt được ưu tiên trong khung giờ 18-22 giờ.

3 lớp “áo giáp” không chỉ là hàng rào pháp lý mà chính là “bệ phóng” mở đường cho điện ảnh Việt, vươn ra sân chơi lớn hơn, xa hơn và quan trọng là an toàn hơn. Rõ ràng, quản lý lĩnh vực điện ảnh, nhất là trên không gian mạng, cần cơ chế nhanh, phản ứng lẹ để theo kịp tốc độ công nghệ.

Điện ảnh Việt đang đứng trước lợi thế rất lớn là khán giả đang yêu thích, dành tình cảm đặc biệt cho phim Việt. Thành công của năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026 là minh chứng. Để hành trình vươn khơi của điện ảnh Việt thành công hơn nữa, đã có những bước đi rất đúng: pháp luật đi trước một bước; doanh nghiệp bước theo, người làm phim phải “bước xa” hơn và khán giả sẽ luôn đồng hành. Đó là một hệ sinh thái đủ sức đề kháng và sinh lợi.

DUY KHÔI