Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 12-8, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Ông Lê Minh Nam, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, đã có góp ý quan trọng cho dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Ông Lê Minh Nam góp ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Qua xem xét hồ sơ và nội dung dự án Luật, đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc sửa đổi đồng thời 10 Luật nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Tuy nhiên, để hoàn thiện dự thảo Luật và chuẩn bị các điều kiện thi hành Luật hiệu quả, đại biểu góp ý một số nội dung sau:

Thứ nhất, đề nghị tiếp tục rà soát để có thể cắt giảm thêm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh ngay tại dự án Luật. Trong điều kiện ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số - số hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước đang được đẩy mạnh, đại biểu cho rằng vẫn còn dư địa để tiếp tục cắt giảm một số thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Việc cắt giảm phải được đánh giá tác động đầy đủ, xác định rõ rủi ro và có biện pháp kiểm soát thay thế nhằm tránh tạo khoảng ra trống pháp lý và quản lý. Tuy nhiên, đối với những thủ tục mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu hoặc có thể khai thác dữ liệu liên thông để xác thực, kiểm tra, thì cần mạnh dạn chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải cung cấp giấy tờ sang cơ chế cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu để giải quyết. Nếu xác định được thủ tục, điều kiện có thể cắt giảm và kiểm soát được rủi ro thì cắt bỏ sớm ngày nào sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp ngày đó.

Đối với kiến nghị này, do không có điều kiện và năng lực đánh giá tác động đầy đủ, tuy nhiên qua rà soát một số điều khoản tại các Luật cho thấy cơ quan chủ trì soạn thảo có thể cân nhắc một số gợi ý như - liệu có thể mở rộng cơ chế miễn giấy phép nhập khẩu phân bón tại khoản 2 Điều 44 Luật Trồng trọt đối với hàng mẫu phục vụ nghiên cứu khoa học, khảo nghiệm theo hướng không yêu cầu giấy phép riêng đối với trường hợp nhập khẩu với khối lượng ít - trong khi có thể kiểm soát bằng dữ liệu hải quan hoặc khai báo điện tử được hay không? Rà soát xem liệu có thể cấp chứng nhận điện tử một lần, tích hợp cơ sở dữ liệu đối với Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Điều 39 Luật Chăn nuôi/hoặc cấp lại Giấy chứng nhận hành nghề xử lý vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật điện tử khi hết hạn theo Điều 39,40 Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật/cũng như một số thủ tục có nội dung, tính chất tương tự ở các Luật còn lại hay không.

Thứ hai, đề nghị rà soát để tiếp tục cắt giảm các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đang quy định tại các văn bản dưới luật như Nghị định, thông tư. Qua nghiên cứu một số điều, khoản tại các Luật cho thấy: mặc dù không có quy định trực tiếp, cụ thể các thủ tục, điều kiện /nhưng Luật quy định khung nguyên tắc và giao hướng dẫn thực hiện. Xem xét bước đầu cho thấy có những thủ tục, điều kiện tại các văn bản dưới Luật cũng có thể cắt giảm để tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng; thúc đẩy đổi mới, sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Ví dụ, Điều 32 và Điều 33 Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật có quy định về "đăng ký, nộp hồ sơ" cũng như "thời hạn giải quyết", trong khi quy định cụ thể nêu tại các văn bản hướng dẫn cho thấy có thể xem xét cắt giảm thủ tục hành chính/đồng thời thay thế bằng các biện pháp quản lý như hậu kiểm, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát tổng thể để chỉnh sửa, bổ sung tại dự thảo Luật và xử lý đồng bộ ở các văn bản hướng dẫn thi hành Luật cho kịp thời.

Thứ ba, Điều 6 dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung khoản 3, Điều 26 Luật Địa chất và khoáng sản "phân quyền thẩm quyền thực hiện thủ tục hành chính chấp thuận thăm dò, khai thác khoáng sản tại khu vực cấm hoạt động khoáng sản, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản.... cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đây là nỗ lực đổi mới rất tích cực để phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực. Tuy nhiên, cần đánh giá một số rủi ro có thể nảy sinh do tính chất đặc trưng của nội dung phân quyền này: một là, dễ tạo nên tình trạng các địa phương vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế ngắn hạn hoặc tăng thu ngân sách mà nới lỏng kiểm soát; hai là, công tác tổ chức kiểm soát về quốc phòng an ninh tại khu vực trọng yếu này có thể thiếu góc nhìn toàn diện, tổng thể ở tầm quốc gia; ba là, khi vừa tự ra quyết định chấp thuận khai thác ở khu vực cấm/vừa tự kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện theo quy trình nội bộ sẽ triệt tiêu cơ chế kiểm soát chéo, độc lập. Vì vậy đề nghị xác định rõ các giải pháp kiểm soát, giám sát để hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra các rủi ro, thiệt hại không mong muốn.  

Thứ tư, để đảm bảo hiệu quả quản lý khi phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đề nghị thiết kế các giải pháp quản lý phù hợp nhưng phải đảm bảo nguyên tắc xuyên suốt là: (1) Giảm chi phí và gánh nặng tuân thủ, nhưng không làm giảm mức độ tuân thủ pháp luật và hiệu lực quản lý nhà nước. (2) Cắt giảm tiền kiểm phải đi cùng với tăng cường hậu kiểm. (3) Giảm hồ sơ, giấy tờ phải đi cùng với quản lý bằng dữ liệu. (4) Phân quyền mạnh hơn phải đi cùng với cơ chế kiểm soát quyền lực và kiểm soát rủi ro tốt hơn. Vấn đề là cần chủ động để sao cho khi Luật có hiệu lực thì đã có công cụ để sẵn sàng thực hiện.

Đồng thời, để nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm, đề nghị tập trung hậu kiểm dựa trên phương pháp tiếp cận trọng yếu và đánh giá rủi ro, không thực hiện dàn trải. Tăng cường quản lý bằng dữ liệu số/đặc biệt liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương và có chế tài xử lý mạnh nếu phát hiện sai phạm để tăng tính răn đe, hạn chế việc lợi dụng điều kiện thông thoáng để tranh thủ vượt rào, vi phạm.

PV