Làn sóng biểu tình hiện nay tại Pháp, bắt đầu từ ngày 13-10 với việc học sinh phản đối tình trạng lớp học quá đông, cơ sở vật chất xuống cấp và thiếu giáo viên, đã lan rộng thành làn sóng phẫn nộ lớn hơn trước vấn đề chi phí sinh hoạt cùng các kế hoạch cắt giảm dịch vụ công. Rồi phong trào này ở Pháp lan khắp châu Âu.

Tiền lương không theo kịp giá cả

Người biểu tình tại Albania, Bỉ, Hy Lạp, Ý, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã xuống đường phản đối tình trạng thiếu nhà ở giá rẻ, chi phí sinh hoạt tăng cao và các dịch vụ công yếu kém.

Các cuộc biểu tình  khắp nước Pháp nhìn chung ôn hòa nhưng có nơi biến thành bạo lực. Ảnh: AP

Đối mặt với sự phẫn nộ của dòng người biểu tình là các nhà lãnh đạo như Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez và Thủ tướng Bồ Đào Nha Luis Montenegro. 

Trước cảnh người biểu tình xuống đường trên khắp châu Âu để phản đối chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, đài Al Jazeera vừa thu thập số liệu về những thay đổi giá cả, tiền lương và chi phí nhà ở của nhiều nước lục địa già kể từ năm 2000. Theo Eurostat, cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu (EU), giá cả các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, năng lượng, chi phí vận tải và các loại hóa đơn tại Pháp, Ý, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã tăng từ 59% đến 78% kể từ năm 2000. Tây Ban Nha ghi nhận mức tăng mạnh nhất là 78%, theo sau là Bồ Đào Nha với 71%, Ý với 68% và Pháp với 59%.

Trong khi đó, tiền lương không tăng kịp giá cả. Nếu tính đến yếu tố lạm phát, mức lương trung bình cho công việc toàn thời gian tại Ý đã giảm gần 5% trong giai đoạn năm 2000-2025, tại Tây Ban Nha tăng 7%, Pháp tăng 11% và Bồ Đào Nha tăng 20%. Số liệu này dựa trên báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) được điều chỉnh theo chỉ số giá của Eurostat.

Khó tăng chi tiêu ngân sách xã hội

Dù chi phí sinh hoạt tăng cao, các nước châu Âu khó tăng lương hay tăng chi tiêu cho ngân sách xã hội. Theo ​​Eurostat, chi tiêu công cho giáo dục thậm chí giảm, như Pháp hiện ở mức 5,1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) so với 5,6% năm 2000; Bồ Đào Nha dành 4,8% GDP năm 2000 và 4,3% năm 2024. 

Tình thế khó khăn trên của châu Âu xuất phát từ vấn đề kinh tế và nợ công. Nền kinh tế lục địa già đang phải đối mặt trực diện hơn với các vấn đề mang tính cấu trúc sau một loạt cú sốc toàn cầu trong những năm gần đây. Những gián đoạn chuỗi cung ứng hậu đại dịch, tác động từ cuộc xung đột Nga - Ukraine và chiến sự tại Trung Đông đối với thị trường năng lượng, tình trạng lạm phát cao cùng những thay đổi trong động lực thương mại toàn cầu đã thu hẹp dư địa chính sách kinh tế của châu Âu. Những thách thức này làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của nợ công cũng như sự bất ổn trong quá trình ra quyết định chính trị.

Thâm hụt ngân sách ngày càng lớn tại Pháp, nợ công cao ở Ý và cuộc bầu cử sớm tại Tây Ban Nha càng làm gia tăng những lo ngại về triển vọng kinh tế châu Âu. Đồng euro suy yếu cũng làm nợ công gia tăng và dư địa tài khóa bị thu hẹp.

Tài chính công của Pháp nằm ở tâm điểm những điểm yếu hiện nay của châu Âu. Với mức thâm hụt ngân sách 5,4% GDP và nợ công tiến gần đến ngưỡng 120% GDP, việc khôi phục sự cân bằng tài khóa đã trở thành một thách thức lớn. Việc Pháp liên tục vi phạm ngưỡng tham chiếu thâm hụt ngân sách 3% của EU cũng làm dấy lên các cuộc tranh luận về độ tin cậy và khả năng thực thi các quy tắc tài khóa tại châu Âu. Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô nợ công. Tính bền vững của nợ công phụ thuộc vào mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và chi phí vay nợ. Khi các khoản thanh toán lãi vay chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong chi tiêu chính phủ, áp lực sẽ đè nặng lên đầu tư công và các khoản chi tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

ĐỨC TRUNG