Trước diễn biến phức tạp của mưa bão, triều cường những tháng cuối năm 2026, các ngành, các cấp đang tập trung đẩy nhanh tiến độ thi công “Dự án kiểm soát nguồn nước bờ Nam sông Hậu”, kết hợp cùng giải pháp điều tiết thủy lợi linh hoạt từ Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ, nhằm phát huy tối đa hiệu quả giữ ngọt, ngăn mặn, chống ngập úng, hạn chế sạt lở, giúp bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống dân sinh của các địa phương thuộc khu vực Nam sông Hậu.

“Dự án kiểm soát nguồn nước bờ Nam sông Hậu” do Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 10, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm chủ đầu tư, có tổng mức vốn 900 tỉ đồng. Dự án giúp bảo vệ trực tiếp cho hơn 19.000ha đất tự nhiên, đồng thời đóng vai trò then chốt trong hỗ trợ nguồn nước ngọt, ứng phó hạn mặn cho khoảng 36.000ha diện tích canh tác của các địa phương khu vực Nam sông Hậu.

Đơn vi thi công đang đẩy nhanh tiến độ thi công các hạng mục công trình cống Trà Ếch, xã Nhơn Mỹ.

Giai đoạn 1, dự án hiện đang triển khai thi công đồng loạt 5 cống dọc sông Hậu: cống Cái Trưng, xã Nhơn Mỹ, quy mô lớn nhất với 2 khoảng thông nước rộng 2x17,5m; cống Mương Khai 2, xã Nhơn Mỹ, rộng 12m; cống Trà Ếch, xã Nhơn Mỹ, rộng 12m; cống Trà Quýt, nối xã Thuận Hòa và xã Phú Tâm, rộng 12m và cống Cau Trường, xã Nhơn Mỹ, có khoảng thông nước 7,5m. Toàn bộ 5 cống đều được thiết kế với kết cấu hở bằng bê tông cốt thép kiên cố, vận hành đóng, mở tự động thông qua hệ thống cửa van phẳng bằng thép, đảm bảo khả năng chịu lực và chống chịu tốt trước áp lực của dòng chảy.

Ông Bùi Duy Liệu, Phó Trưởng Ban Quản lý Dự án kiểm soát nguồn nước bờ Nam sông Hậu, cho biết: Đến nay, 4 cống nhỏ, gồm: Mương Khai 2, Trà Ếch, Cau Trường và Trà Quýt đã hoàn thành trên 80% khối lượng, dự kiến bàn giao vào cuối tháng 11-2026, vượt tiến độ 1 tháng so với kế hoạch. Riêng cống lớn Cái Trưng đã đạt trên 70% khối lượng xây đúc, hệ thống xi lanh thủy lực và cửa van cơ khí đã chế tạo xong, sẵn sàng sập cửa van vào ngày 20-12 tới. Toàn bộ dự án đang bám sát mục tiêu hoàn thành đúng tiến độ vào ngày 31-12, kịp thời đưa vào phục vụ ngăn mặn, giữ ngọt, bảo vệ sản xuất ngay trong cao điểm mùa khô 2026-2027.

Hệ thống chiến lược của “lá chắn” thủy lợi khu vực Nam sông Hậu không chỉ dừng lại ở 5 cống của giai đoạn 1. Năm 2027, toàn tuyến thủy lợi này tiếp tục được đầu tư thêm 7 cống quy mô lớn: Hai Liềm, âu Rạch Vọp, Lò Gạch, Phèn Đen, Cái Trâm, Cái Cau và Mương Khai 1, dự kiến các cống này sẽ thi công trong 4 năm. Khi hoàn thiện, hệ thống cống này sẽ trực tiếp bảo vệ cho khoảng 19.519ha đất tự nhiên dọc bờ Nam sông Hậu.

Đặc biệt, khi kết hợp đồng bộ với 5 cống đang thi công hiện tại, tổng thể 12 công trình sẽ mở rộng phạm vi kiểm soát và điều tiết nguồn nước lên tới gần 40.000ha. Chưa dừng lại ở đó, theo quy hoạch dự kiến sau năm 2030, tuyến đê bao ven sông Hậu sẽ được khép kín hoàn toàn khi thành phố tiếp tục được đầu tư thêm 5 cống tiếp nối từ Cái Côn, Mái Dầm, Ngã Bát, Cái Dầu về đến tận cống Cái Cui, thuộc phường Hưng Phú.

Chứng kiến hệ thống công trình thủy lợi bảo vệ vùng sản xuất bờ Nam sông Hậu đang thành hình từng ngày, người dân địa phương không giấu được sự phấn khởi.

Ông Thạch Pinh, ấp An Khương, xã Kế Sách, chia sẻ: “Bà con chúng tôi đã mong mỏi hệ thống 5 cống này từ rất lâu. Khi các cống đi vào hoạt động sẽ ngăn chặn tình trạng triều cường gây ngập úng cũng như hiện tượng sạt lở bờ sông, từ đó nông dân mới thực sự an tâm đầu tư, áp dụng kỹ thuật vào canh tác lúa chất lượng cao và phát triển vườn cây ăn trái có giá trị kinh tế cao”.

Ông Thạch Kênh, ấp An Khương, xã Kế Sách, bộc bạch: “Trước đây, xâm nhập mặn kéo dài từng khiến 2ha lúa của gia đình tôi xơ xác, năng suất chỉ còn 5-6 bao/công, thậm chí có vụ mất trắng. Vì vậy, tôi và bà con đang đếm từng ngày chờ hệ thống cống sớm đi vào vận hành, để yên tâm sản xuất, không còn lo lúa và cây ăn trái bị thiệt hại do hạn mặn".

Theo ông Lý Sô Kha, ấp An Khương, xã Kế Sách, do hệ thống cống xung quanh chưa được đầu tư khép kín đồng bộ nên nước mặn hiện vẫn luồn qua tuyến kênh Thới Hội, gây bất an cho bà con canh tác lúa và cây ăn trái. Vì vậy, rất mong cống Cái Trưng lớn cùng toàn bộ hệ thống cống trong vùng sớm được hoàn thiện, giúp nông dân không còn nỗi lo triều cường hay xâm nhập mặn gây thiệt hại mùa màng.

Đơn vi thi công đang đẩy nhanh tiến độ thi công các hạng mục công trình cống Cái Trưng, xã Nhơn Mỹ.

Hạ tầng thủy lợi kiên cố là điều kiện cần, nhưng để công trình thủy lợi phát huy tối đa công năng, công tác vận hành linh hoạt mới là điều kiện đủ. Trước đặc thù cơ cấu nông nghiệp đan xen giữa diện tích trồng lúa và vườn cây ăn trái, đòi hỏi nhu cầu sử dụng nước hoàn toàn khác biệt, Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ đã chủ động phối hợp chính quyền các địa phương xây dựng lịch vận hành cống hài hòa, khoa học, đáp ứng chính xác nhu cầu lưu thông dòng chảy, tiêu thoát nước cho từng tiểu vùng nội đồng.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Ngành Thủy lợi đang khẩn trương cùng các cơ quan chuyên môn hoàn thiện kế hoạch phòng, chống hạn mặn mùa khô 2026-2027. Trọng tâm là khuyến cáo nông dân xuống giống sớm vụ lúa đông xuân, đặc biệt ưu tiên tại các vùng gò cao, có nguy cơ thiếu nước ở cuối nguồn, nhằm đảm bảo thu hoạch dứt điểm trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Đồng thời, để ứng phó với tình trạng ngập úng và sụt lún do triều cường, chúng tôi liên tục cập nhật số liệu dự báo qua các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội, giúp người dân chủ động thời gian gia cố, tôn cao bờ bao, bảo vệ sản xuất và tài sản”.

Bên cạnh việc điều tiết nguồn nước, thời gian qua, Chi cục Thủy lợi cùng với các ngành hữu quan đã bám sát địa bàn, kịp thời khoanh vùng 5 điểm sạt lở khẩn cấp. Từ đó, nhanh chóng tham mưu, triển khai các phương án thi công gia cố vững chắc, không để xảy ra tình trạng vỡ đê bao, đe dọa tính mạng và tài sản của nhân dân trong những đợt triều cường đạt đỉnh lịch sử.

Sự bứt tốc trên các công trường hạ tầng thủy lợi trọng điểm, kết hợp với chiến lược điều tiết khoa học của hệ thống cống đập và tinh thần chủ động ứng phó từ cơ quan quản lý Nhà nước đến từng hộ dân, đã tạo nên một sức mạnh tổng hợp. Sự cộng hưởng này đang từng bước hoàn thiện “lá chắn” thủy lợi bờ Nam sông Hậu, góp phần bảo vệ vùng sản xuất, tạo điểm tựa vững chắc để kinh tế nông nghiệp bứt phá trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Bài, ảnh: MỸ HOA