Hình thức “mua trước, trả sau” đang bùng nổ ở Mỹ, nhưng việc khó kiểm soát ngành công nghiệp này làm dấy lên lo ngại thế hệ người tiêu dùng trẻ xứ cờ hoa bị đẩy vào bẫy nợ.
Người Mỹ nổi tiếng mắc nợ bởi họ được tạo mọi điều kiện để tha hồ mua sắm, trong đó thẻ tín dụng được xem là một trong những phương tiện đắc lực nhất bên cạnh các khoản vay thế chấp. Theo Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ (CFPB), hơn 175 triệu người dân nước này có ít nhất một thẻ tín dụng và khoảng một nửa số tài khoản hoạt động có số dư. Trong bối cảnh lạm phát tăng vọt còn thu nhập trung bình người dân theo báo cáo đã giảm 3%, CFPB dự báo những tháng tới số dư thẻ tín dụng của nhiều người có thể “phình to” khi giá cả các mặt hàng thiết yếu như hàng tạp hóa và khí đốt tăng làm eo hẹp túi tiền của họ.
Giữa thời điểm này, ngành công nghiệp “mua trước, trả sau” (BNPL) vốn phổ biến ở Úc và từng gây bão ở châu Âu, đã làm điên đảo nước Mỹ khi nó cung cấp các khoản vay ngắn hạn và tính phí lãi suất đơn giản hoặc không lãi suất. Mô hình này gần như là lựa chọn thích hợp cho một bộ phận người tiêu dùng Mỹ không có điểm tín dụng tốt hay người trẻ hoài nghi về các dịch vụ tín dụng truyền thống. Theo dữ liệu của Kênh tài chính Bloomberg, số lượng người dân Mỹ sử dụng BNPL tăng 300% mỗi năm kể từ năm 2018. Đặc biệt giai đoạn đại dịch COVID-19 bùng phát, xu hướng “mua trước, trả sau” ngày càng phát triển do người tiêu dùng thay đổi thói quen mua sắm trên các sàn thương mại điện tử. Báo cáo gần đây của Worldpay cho thấy, BNPL chiếm 142 tỉ USD trong giao dịch thương mại điện tử năm ngoái.
Mua trước nhiều, sau đó không thể trả
Theo một số công ty BNPL nổi tiếng như Afterpay, Klarna và Affirm, dịch vụ “mua trước, trả sau” phù hợp cho những người không thể tiếp cận các hình thức cho vay trả góp truyền thống. Mô hình này thậm chí được cho đang “giải phóng” người tiêu dùng khỏi ngành thẻ tín dụng và những kẻ cho vay săn mồi khác. Trong mô hình thẻ tín dụng, người bán trả phí giao dịch khi họ chấp nhận thanh toán bằng thẻ và người tiêu dùng trả lãi tích lũy nếu họ có số dư. Còn với BNPL, người tiêu dùng được phép chia số lần thanh toán một mặt hàng hoặc dịch vụ thành 4 lần không lãi suất trong một khoảng thời gian, thường là hai tuần.
Với sự tiện lợi trên, BNPL không chỉ phổ biến trực tuyến mà bắt đầu được giới thiệu tại các cửa hàng kinh doanh. Một số công ty dịch vụ tài chính và công nghệ cũng nhảy vào cuộc, bao gồm những gã khổng lồ lâu đời như Visa.Inc hay Apple. Theo các số liệu nghiên cứu, có từ 1/3 đến phân nửa số người Mỹ sử dụng dịch vụ BNPL. Tốc độ thâm nhập vào nhóm dân số trẻ của xu hướng này cũng nhanh hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác. Nhưng do còn mới và phần lớn không được kiểm soát, cố vấn chính sách người tiêu dùng Elyse Hicks cảnh báo ngành công nghiệp trên tiếp tục phát triển có thể đẩy một thế hệ người Mỹ trẻ vào bẫy nợ.
Theo các chuyên gia tài chính, thói quen gửi tiền tiết kiệm ở ngân hàng của những thế hệ trước hầu như biến mất. Thế hệ mới sau này muốn có tất cả trong nháy mắt, nhưng lại thiếu hiểu biết và không tiên liệu được rủi ro. Sự xuất hiện của các công ty vay trả sau chính là “động lực” khiến họ mua sắm nhiều hơn, thậm chí vượt mức có thể trả góp trong khung thời gian đã định. Mặc dù cấu trúc các dịch vụ BNPL khác với tín dụng truyền thống, nhưng khách hàng bỏ lỡ các khoản thanh toán có thể bị tính phí hoặc đối mặt các khoản phạt. Thanh toán trễ thậm chí có thể kích hoạt phí thấu chi trong tài khoản ngân hàng của người mua. Theo số liệu của công ty tư vấn tài chính và đầu tư tư nhân Motley Fool, gần 50% thanh niên sử dụng BNPL thanh toán muộn hoặc phải trả phí trễ hạn.
Một lý do khác khiến người tiêu dùng rơi vào vòng xoáy nợ là các dịch vụ BNPL hầu như không được kiểm soát, cũng như ít trách nhiệm pháp lý hơn để đảm bảo khách hàng có thể trả lại khoản vay. Theo đó, một công ty BNPL có thể cấm khách hàng sử dụng dịch vụ của họ cho đến khi khoản nợ được thanh toán, nhưng những người tiêu dùng đó lại không bị ngăn cản vay tiền của những công ty BNPL khác.
MAI QUYÊN (Theo DW)
