Tại hội nghị do Bộ Ngoại giao Mỹ tổ chức mới đây ở Washington, Phó Tổng thống Mỹ  JD Vance đã thông báo sáng kiến mới thành lập “Nhóm thương mại khoáng sản quan trọng” nhằm phối hợp đưa ra cơ chế giá sàn và đảm bảo nguồn cung khoáng sản không bị đứt gãy.

Các bộ trưởng Mỹ và các nước tham dự hội nghị về hợp tác khoáng sản quan trọng tại Washington hôm 4-2. Ảnh: Reuters

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hội nghị hôm 4-2 quy tụ đại diện đến từ 55 quốc gia châu Á, châu Âu và châu Phi, trong đó có Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Úc, Đức, Pháp, Anh và CHDC Congo. Những quốc gia này đều có năng lực độc đáo trong việc khai thác và tinh chế các khoáng sản quan trọng.

Khu vực thương mại ưu đãi

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Tổng thống JD Vance lưu ý rằng trong hơn 1 năm qua, các nước đã nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng kinh tế của khoáng sản thiết yếu cho các ngành công nghiệp công nghệ cao. Vì vậy, ông nhấn mạnh đây là thời điểm then chốt để đạt mục tiêu tư lực nguồn cung và điều này đòi hỏi các nước phải hợp tác với nhau nhằm có thể tiếp cận các nguồn lực thiết yếu cần thiết hỗ trợ tăng trưởng công nghiệp và kinh tế mà không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

“Chúng tôi muốn các thành viên (tham dự hội nghị) hình thành một khối thương mại giữa các đồng minh và đối tác, một khối đảm bảo cho Mỹ tiếp cận được sức mạnh công nghiệp của Mỹ đồng thời mở rộng sản xuất trên toàn khu vực”, ông JD Vance nêu rõ.

Khối thương mại khoảng sản quan trọng được ông Vance mô tả như khu thương mại ưu đãi và mục tiêu của nó là tạo ra các trung tâm sản xuất đa dạng, điều kiện đầu tư ổn định và chuỗi cung ứng không bị ảnh hưởng bởi các biến động bên ngoài. Ông Vance cũng tuyên bố chính Mỹ sẽ thiết lập giá tham chiếu cho các khoáng sản quan trọng, kèm theo các cơ chế thuế quan có thể điều chỉnh để đảm bảo ổn định giá cả và ngăn chặn sự gián đoạn thị trường do bán phá giá.

Bước đi an ninh quốc gia

Cũng tại hội nghị trên, Ngoại trưởng Rubio thông báo thành lập Diễn đàn hợp tác địa chiến lược về tài nguyên (FORGE) nhằm xây dựng khuôn khổ đối tác phối hợp thực hiện các chính sách và dự án khoáng sản. Ông Rubio cho biết có một số quốc gia đã ký kết tham gia diễn đàn này và hy vọng sẽ có thêm nhiều quốc gia khác nữa tham gia.

Theo ông Rubio, mục đích của FORGE là thúc đẩy sự hợp tác và xây dựng mạng lưới đối tác trên toàn thế giới. Ông đồng thời cho rằng các khoáng sản trọng yếu hiện đang nằm trong tay “một quốc gia”, điều này gây ra các hành vi thiếu công bằng và tạo đòn bẩy địa chính trị.

Mignon Houston, phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ giải thích FORGE là “bước đi thận trọng” trong nỗ lực hợp tác khoáng sản toàn cầu do nước này dẫn dắt. “Trọng tâm thực sự của FORGE là đa dạng hóa chuỗi cung ứng, điều này sẽ giúp ích trong trường hợp xảy ra gián đoạn như đại dịch. Bằng việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, chúng tôi đảm bảo không gặp rủi ro do những gián đoạn hoặc ép giá. Đây là những bước đi thận trọng trên toàn cầu… và đó là một bước quan trọng đối với an ninh quốc gia nói chung”, ông Houston nhấn mạnh.

Trong thông cáo báo chí sau hội nghị, Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố nước này cùng với các đối tác và đồng minh đã bắt đầu định hình lại thị trường toàn cầu về khoáng sản quan trọng và đất hiếm. Washington cũng ký kết thêm các thỏa thuận song phương về khoáng sản thiết yếu với 11 quốc gia, tiếp nối 10 thỏa thuận tương tự đã được ký kết trong 5 tháng qua. Các cuộc đàm phán cũng đã hoàn tất với thêm 17 quốc gia khác.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết nước này đã đạt thỏa thuận 3 bên với Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản về hỗ trợ giá cả, tiêu chuẩn thị trường, cơ chế trợ cấp và đảm bảo thu mua khoáng sản -  nền tảng cho hợp tác chuỗi cung ứng rộng hơn. Ngoài ra, Mỹ, EU và Nhật Bản còn cam kết sẽ tiếp tục hợp tác trong G7 và khuôn khổ Đối tác an ninh khoáng sản được phát động năm 2022.

Dù không nêu đích danh, nhưng cách nói của giới lãnh đạo Mỹ được hiểu Trung Quốc là mục tiêu chính của hội nghị. Hiện chưa rõ khi nào các sáng kiến ​​trên của Mỹ sẽ dẫn đến những thay đổi đáng kể trong nguồn cung đất hiếm toàn cầu.

Tuy nhiên, việc xây dựng năng lực khai thác, cơ sở chế biến và mạng lưới vận chuyển mới thường mất nhiều năm, đòi hỏi nguồn tài chính bền vững, sự chấp thuận của cơ quan quản lý và sự phối hợp chính trị lâu dài. Trung Quốc hiện khai thác khoảng 60-70% sản lượng đất hiếm và kiểm soát 80-90% sản lượng tinh chế toàn cầu. Với 12%, Mỹ đứng thứ hai về sản lượng khai thác đất hiếm.

ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)