Những căn cứ mà Mỹ đề xuất xây dựng cùng với việc mở rộng hiện diện quân sự tại đảo Greenland sẽ giống như một tấm biển “tránh xa”, nhằm ngăn chặn nguy cơ Trung Quốc và Nga hợp tác quân sự tại Bắc Cực.

Tổng thống Trump (trái), Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và lãnh đạo Greenland tại lễ ký thỏa thuận hôm 22-9. Ảnh: AP

“Đôi mắt mới”

Tuần trước, Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã ký thỏa thuận quốc phòng cho phép Washington xây dựng 2 căn cứ quân sự mới trên hòn đảo lớn nhất thế giới. Theo đó, Mỹ được phép mở rộng và hiện đại hóa Căn cứ không gian Pituffik mà nước này đang sử dụng ở phía Tây Bắc Greenland, đồng thời thành lập thêm các cơ sở quân sự tại Narsarsuaq và Mestersvig.

Narsarsuaq ở phía Nam Greenland, có một sân bay dân sự cũ và từng là căn cứ không quân của Mỹ cho đến khi đóng cửa vào năm 1958. Trong khi đó, Mestersvig tọa lạc tại Đông Bắc Greenland.

Thỏa thuận cũng kêu gọi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tăng cường can dự tại Bắc Cực, cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở hoặc duy trì hiện diện quân sự tại Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Các nước này cũng bị cấm thực hiện bất kỳ khoản đầu tư nào vào Greenland có thể đe dọa đến an ninh quốc gia của Mỹ.

Trước lễ ký kết, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ “ngay lập tức bắt đầu” quá trình mở rộng hiện diện quân sự quy mô lớn tại những địa điểm thích hợp ở Greenland.

Nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, Greenland có ý nghĩa chiến lược và địa chính trị quan trọng đối với Washington cũng như các đồng minh NATO kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Hòn đảo này là lá chắn thiết yếu trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và hoạt động của tàu ngầm. 

Greenland không chỉ nằm ở trung tâm Bắc Băng Dương, phân cách Bắc Mỹ với Nga, mà còn tọa lạc ngay cạnh dải biển hẹp ở phía Bắc Đại Tây Dương. Khu vực này được gọi là GIUK Gap, nơi Hải quân Nga có thể sử dụng để tiến vào vùng biển rộng lớn của Đại Tây Dương.

Soi tuyến đường biển chiến lược

Theo giới chuyên gia, mặc dù nhiều nội dung trong thỏa thuận mới đã được nêu trong Hiệp định Quốc phòng Mỹ - Đan Mạch năm 1951, mối quan tâm chính tại Bắc Cực hiện nay là giám sát tuyến đường biển chiến lược ngoài khơi Greenland.

“Hai căn cứ mới nhiều khả năng cũng sẽ đóng vai trò chính trị, cho thấy Mỹ thực sự nghiêm túc với kế hoạch răn đe các mối đe dọa hoặc hành động xâm nhập từ bên ngoài”, Marc Lanteigne, giáo sư tại Đại học Bắc Cực Na Uy, nói.

Trung Quốc đã để mắt đến Greenland trong nhiều năm, đặc biệt khi nước này tìm cách mở rộng vai trò ở Bắc Cực. Mặc dù không có lãnh thổ trong khu vực, Trung Quốc tự nhận mình là “quốc gia cận Bắc Cực”. Bắc Kinh đã quan tâm đến cơ sở hạ tầng và các nguồn tài nguyên thiên nhiên của Greenland, bao gồm các mỏ đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Giới chức Mỹ cũng đã chỉ ra những nỗ lực trước đây của Trung Quốc liên quan đến một căn cứ hải quân cũ của Washington và các dự án sân bay như những dấu hiệu cho thấy tham vọng lớn hơn của Bắc Kinh trong khu vực.

Nước này còn tăng cường quan hệ với Nga trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, tài nguyên, tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng - những hoạt động có thể dẫn tới hiện diện quân sự ngày càng lớn của Bắc Kinh trong khu vực.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP, Fox News)