Ngày 25-9, Iran đưa ra một loạt đề xuất ngoại giao nhằm tháo gỡ bế tắc với Mỹ, trong đó có kế hoạch mở lại eo biển Hormuz trong vòng 7 ngày và phương án chuyển kho urani được làm giàu ở mức 60% sang một nước thứ ba.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi rời bục phát biểu sau khi nói chuyện với giới truyền thông tại trụ sở  Liên Hiệp Quốc ngày 25-9. Ảnh: AFP

Theo đề xuất, nếu Mỹ đáp ứng các điều kiện của Iran, eo biển Hormuz có thể được mở lại vào cuối ngày thứ 7, sau đó hai bên nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân. Tehran yêu cầu Washington dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, chấm dứt các hoạt động quân sự và thực hiện ngừng bắn, trong đó có mặt trận Lebanon.

Cùng ngày, các nguồn tin khu vực cho biết Iran đã đề xuất chuyển toàn bộ kho urani được làm giàu ở mức 60% sang một nước thứ ba. Theo phương án này, số urani trên trước tiên được pha loãng, sau đó đưa ra khỏi Iran dưới sự giám sát và theo các cơ chế được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) công nhận. Đây được xem là bước cụ thể hơn so với tuyên bố trước đó của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian về khả năng pha loãng urani làm giàu 60% và chấp nhận cơ chế kiểm chứng quốc tế.

Tuy nhiên, thông tin về mức độ nhượng bộ hạt nhân của Tehran vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran sẽ không thể hiện sự linh hoạt về chương trình hạt nhân, ngay cả khi Washington chấp nhận đề xuất mở lại Hormuz.

Bất đồng lớn hiện nay nằm ở trình tự thực hiện. Iran muốn Mỹ thực hiện trước các cam kết như dỡ bỏ phong tỏa và chấm dứt các hoạt động quân sự, sau đó nước này mới mở lại Hormuz; trong khi Washington muốn Tehran mở tuyến hàng hải trước. Ngoại trưởng Araghchi cho biết Tehran đang chờ phản hồi của Mỹ.

Trong bối cảnh đó, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận trao đổi với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về Iran và Hormuz được xem là diễn biến đáng chú ý. Phát biểu với báo giới khi cùng nhà lãnh đạo Trung Quốc thăm Cục Lưu trữ Quốc gia Mỹ, Tổng thống Trump xác nhận hai bên đã đề cập vấn đề Iran. Khi được hỏi về khả năng đạt tiến triển trong việc mở lại eo biển Hormuz, ông nói: “Tôi nghĩ chúng tôi sẽ đạt kết quả rất tốt”.

Trong một diễn biến liên quan, ngày 25-9, Ngoại trưởng Araghchi đã hội đàm với Ngoại trưởng Anh Ed Miliband bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc khóa 81 tại New York (Mỹ). Ông cáo buộc “một số quốc gia châu Âu” có các hành động mà Tehran cho là “vô trách nhiệm”, đồng thời chỉ trích các nước này ủng hộ hoặc đồng lõa với các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.

Cùng ngày, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hội đàm với Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani tại New York. Qatar đang đóng vai trò trung gian thúc đẩy liên lạc giữa Tehran và Washington, trong đó có các cuộc trao đổi gián tiếp giữa hai bên bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.

Eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, là tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Việc tuyến đường này bị gián đoạn trong thời gian qua đã gây sức ép lên thị trường năng lượng và trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột.

PHƯƠNG HOA