Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang có chuyến thăm Mỹ từ ngày 23 đến 25-9 theo lời mời của Tổng thống Donald Trump. 

Chuyến đi lịch sử của ông Tập diễn ra sau khi Tổng thống Trump có chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh vào giữa tháng 5 năm nay. Cuộc gặp thượng đỉnh mới giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung diễn ra vào thời điểm Tổng thống Trump đối mặt với cuộc bầu cử giữa kỳ chưa đầy 6 tuần nữa và đang cần những hình ảnh có lợi nhất trong mắt cử tri. Trong bối cảnh như vậy, giới phân tích cho rằng ông chủ Nhà Trắng có động lực mạnh mẽ để đạt được một thỏa thuận kinh tế nào đó với Trung Quốc. Tuy nhiên, phần lớn các chuyên gia đều không kỳ vọng sẽ có đột phá từ cuộc gặp này.

Tổng thống Trump (trái) và Chủ tịch Tập tại cuộc gặp ở Bắc Kinh hồi tháng 5-2026. Reuters

Sức ép bầu cử và đòn bẩy của ông Trump

Cuộc chiến thương mại bùng nổ từ đầu năm ngoái đã chứng kiến hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới tăng thuế lên hàng hóa của nhau lên mức chóng mặt: thuế của Mỹ đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đạt đỉnh 145%, trong khi thuế trả đũa của Bắc Kinh lên tới 125%. Những mức thuế này đã được cắt giảm vào tháng 5-2025 sau khi các nhà đàm phán hai nước đạt được một thỏa thuận tạm thời tại Thụy Sĩ. Sau đó, thỏa thuận đạt được giữa ông Trump và ông Tập tại Hàn Quốc vào cuối tháng 10 năm ngoái  đã dẫn đến việc hai nước tiếp tục giảm bớt các biện pháp trả đũa.

Mặc dù căng thẳng đã giảm bớt, hai nước vẫn tiếp tục áp đặt mức thuế cao đối với hàng hóa của nhau. Theo ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, mức thuế trung bình của Washington đối với hàng Trung Quốc vào tháng 7 vừa qua là khoảng 36,5%, so với mức 31% của Bắc Kinh đối với hàng hóa Mỹ. Ngoài ra, Trung Quốc đã hạn chế nguồn cung đất hiếm cho Mỹ. Phía Washington cũng thực hiện các biện pháp đáp trả, bao gồm lệnh cấm nhập khẩu đối với máy bay không người lái và robot của Trung Quốc.

Nguy cơ Mỹ - Trung không hợp tác kiểm soát AI

Bắc Kinh được cho muốn gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại cho đến khi kết thúc nhiệm kỳ của ông Trump, trong khi Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng thời hạn từ 3-6 tháng là mức có thể chấp nhận được.

Chính quyền Trump không chỉ nỗ lực cân bằng cán cân thương mại với Trung Quốc mà còn muốn duy trì vị thế thống trị về công nghệ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc - quốc gia đã tích lũy được sức mạnh to lớn về kinh tế, công nghệ và quân sự trong những năm gần đây để thu hẹp khoảng cách với Mỹ - đang tìm cách củng cố vị thế của mình trong trật tự toàn cầu. Vì vậy, trí tuệ nhân tạo (AI) và chip bán dẫn cũng là những chủ đề hàng đầu trong chương trình nghị sự của cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này. Cả Mỹ và Trung Quốc đều là những quốc gia dẫn đầu trong ngành công nghiệp mới nổi này và nó đang trở thành trung tâm của nền kinh tế thế giới. Ông Trump coi sự thống trị AI và ưu thế kinh tế của Mỹ là không thể tách rời và đã khuyến khích mạnh mẽ việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI.

Chính quyền Trump đã hạn chế xuất khẩu các loại chip AI mạnh nhất sang Trung Quốc và cáo buộc các nhà phát triển nước này khai thác các mô hình AI của Mỹ trên quy mô công nghiệp để sao chép năng lực của chúng. Bắc Kinh chỉ trích Washington vì nỗ lực thâu tóm quyền kiểm soát công nghệ AI và xây dựng một liên minh loại trừ Trung Quốc. Do đó, Trung Quốc đã khởi xướng thành lập Tổ chức Hợp tác AI thế giới (WAICO) với 29 nước tham gia nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn, quy tắc và cơ chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực AI. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân mới đây cảnh báo AI có thể đe dọa trực tiếp đến chế độ nếu các thế lực nước ngoài và thù địch đạt được năng lực vượt trội. Tổng thống Trump thì tuyên bố “Ai thắng trong cuộc đua AI, người đó sẽ chiến thắng”.  

Thế nên, việc phát triển công nghệ AI trở thành một chiến trường trọng yếu có thể khiến Mỹ và Trung Quốc không có ý định giảm tốc và hợp tác với nhau bất chấp những cảnh báo toàn cầu về các mối đe dọa AI mất kiểm soát gây ra cho nhân loại.

KIẾN HÒA