Mỹ có kế hoạch mở lại một căn cứ quân sự có từ thời Chiến tranh Lạnh ở miền Nam Greenland và thiết lập một căn cứ mới ở bờ biển phía Đông vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch - theo thỏa thuận an ninh giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland.

Lá cờ Greenland tung bay ở thành phố Nuuk, thủ đô Greenland. Ảnh: WSJ

Đan Mạch cho biết thỏa thuận mới đặt an ninh Bắc Cực dưới sự giám sát của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), thay vì chỉ có Mỹ và Đan Mạch. Thỏa thuận này được thiết lập sau nhiều tháng chịu áp lực từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từ lâu bày tỏ mong muốn Mỹ kiểm soát Greenland, thậm chí để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự hoặc kinh tế để giành được vùng lãnh thổ này. Những đe dọa của ông Trump đã gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao trong NATO và đẩy Đan Mạch cùng Greenland vào các cuộc đàm phán với Washington nhằm xoa dịu căng thẳng.

Mỹ nhấn mạnh nhu cầu đầu tư vào Bắc Cực

Washington nhấn mạnh thỏa thuận sẽ mở đường cho việc tăng cường sự hiện diện quân sự của Mỹ ở Greenland, đồng thời đảm bảo rằng Trung Quốc và Nga sẽ không thể thiết lập các căn cứ hoặc thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm ở đó mà không có sự đồng ý của các bên tham gia thỏa thuận.

Về phần mình, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho biết, thỏa thuận 3 bên với Greenland và Mỹ tôn trọng những “lằn ranh đỏ” của Vương quốc Đan Mạch, trong đó công nhận chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, cũng như quyền tự quyết của người dân Greenland.

Phía Mỹ cho rằng thỏa thuận an ninh mới sẽ cho phép Mỹ đầu tư nhiều hơn vào hòn đảo Bắc Cực giàu tài nguyên nhưng đang thiếu vốn này. Được biết, trong Chiến tranh Lạnh, Mỹ duy trì 17 cơ sở quân sự và hơn 10.000 nhân viên ở Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới. Ngày nay, Mỹ chỉ còn lại Căn cứ Không gian Pituffik, với khoảng 150 quân nhân.

Ngày 21-9, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiếp tục khẳng định sự cần thiết phải đầu tư vào Bắc Cực khi gặp gỡ các đối tác từ 7 quốc gia trong khu vực. Cuộc họp có sự tham gia của các nhà ngoại giao hàng đầu từ Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy, Thụy Điển, Quần đảo Faroe và Greenland.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Piggott cho biết các cuộc thảo luận tập trung vào việc nâng cao trách nhiệm đối với an ninh Bắc Cực bằng cách phát triển năng lực quân sự và kinh tế có chủ quyền, đảm bảo an ninh đầu tư và tài trợ cho việc củng cố cơ sở hạ tầng quan trọng, nhằm đảm bảo khả năng tiếp cận đáng tin cậy và hỗ trợ sự lãnh đạo chung của Mỹ ở Bắc Cực. “Các đồng minh đồng ý rằng an ninh Bắc Cực cần tiếp tục được đầu tư để bảo vệ khu vực quan trọng này và ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh chiến lược”, ông Piggott tuyên bố tại cuộc họp.

Các cuộc thảo luận cũng đề cập đến sự hợp tác để phát triển một hạm đội tàu phá băng giữa Mỹ, Canada và Phần Lan.

Tài nguyên thiên nhiên rộng lớn ở Bắc Cực ngày càng trở nên dễ tiếp cận khi biến đổi khí hậu làm băng tan và mở ra các tuyến đường hàng hải mới. Kết quả là Trung Quốc, Nga và Mỹ đều tăng cường sự hiện diện của họ ở khu vực chiến lược này. Giám đốc chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas gần đây cho biết châu Âu cũng cần các tàu phá băng để tăng cường sự hiện diện ở Bắc Cực.

T. TRÚC (Theo Reuters, WSJ)