Ông Mark Carney đang thực hiện chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trên cương vị Thủ tướng Canada trong bối cảnh Ottawa và Bắc Kinh sẵn sàng tái khởi động các cuộc đàm phán thương mại sau nhiều năm quan hệ căng thẳng.

Thủ tướng Canada Carney (trái) gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc năm ngoái. Ảnh: Tân Hoa xã

Thủ tướng Carney đã tới Bắc Kinh hôm 14-1, bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc kéo dài 4 ngày. Ông Carney dự kiến sẽ thảo luận về thương mại, nông nghiệp và năng lượng với các quan chức của Trung Quốc - đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo chính phủ Canada tới Trung Quốc kể từ năm 2017, diễn ra trong bối cảnh Ottawa tìm cách giảm mức độ phụ thuộc kinh tế vào Washington.

Kim ngạch thương mại giảm sút

Nỗ lực đa dạng hóa thương mại, giảm phụ thuộc vào Mỹ của ông Carney, người nhậm chức hồi đầu năm ngoái, bao gồm việc hàn gắn với Trung Quốc sau khi quan hệ song phương bị phủ bóng bởi căng thẳng trong hơn 6 năm dưới thời Thủ tướng tiền nhiệm Justin Trudeau.

Các vụ bắt giữ công dân của nhau trong năm 2018 đã gây tổn hại đến quan hệ song phương. Vào năm 2024, Ottawa áp thuế 100% đối với xe điện nhập khẩu Trung Quốc và 25% đối với thép và nhôm. Bắc Kinh đáp trả bằng cách đánh thuế lên hạt cải dầu, thịt heo và hải sản Canada.

Tuy nhiên, kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức đầu năm ngoái, Trung Quốc và Canada đã đồng thanh chỉ trích các biện pháp hạn chế thương mại của Washington. Các mức thuế mà nhà lãnh đạo Mỹ áp lên những mặt hàng cốt lõi của Canada, bao gồm thép và gỗ, đã làm rung chuyển quan hệ thân mật giữa hai nước láng giềng trong nhiều thập niên, đồng thời khiến Ottawa hối hả tìm cách đa dạng hóa thương mại. Về phần mình, sau khi các mức thuế của Mỹ tăng vọt lên trên 100%, Bắc Kinh dành phần lớn thời gian trong năm ngoái đàm phán nhằm hạ thuế quan và cũng đẩy mạnh nỗ lực mở rộng thương mại với các quốc gia thứ ba.

Theo thông báo của Văn phòng Thủ tướng Canada, ông Carney dự kiến sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 16-1, sau khi hội đàm với Thủ tướng Lý Cường ngày 15-1 và gặp các lãnh đạo doanh nghiệp nhằm “nâng tầm hợp tác” giữa hai nước.

Giới chức Canada kỳ vọng chuyến thăm của ông Carney sẽ đạt được những tiến triển về thương mại, nhưng không thể bảo đảm việc Trung Quốc xóa bỏ hoàn toàn bất kỳ mức thuế nào.

Các nhà phân tích cho rằng có một số cơ hội khá rõ ràng cho các thỏa thuận thương mại tiềm năng. Hiện nay, dầu thô, đồng và quặng sắt nằm trong số những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada sang Trung Quốc, trong khi Trung Quốc chủ yếu bán sang Canada các sản phẩm điện tử tiêu dùng và xe cơ giới.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng có “nhu cầu rất lớn đối với nhiều loại nông sản,” còn Canada có thể đón thêm du khách và sinh viên Trung Quốc theo học tại các trường đại học của quốc gia Bắc Mỹ.

Trung Quốc đã nhập khẩu 3,4 tỉ USD dầu hạt cải trong năm 2024, chủ yếu từ Canada, cho đến khi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới áp các mức thuế gần 76% lên hạt cây này và 100% đối với dầu hạt cải để trả đũa các biện pháp thuế đối với xe điện.

Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại hai chiều trong 11 tháng đầu năm 2025 đạt hơn 82 tỉ USD, giảm 4,45% so với cùng kỳ năm trước đó. Trong số này, Trung Quốc xuất khẩu gần 44 tỉ USD, nhỉnh hơn đôi chút so với lượng xuất khẩu trong 11 tháng đầu năm 2024.

Thời cơ cho Trung Quốc?

Chuyến thăm của Thủ tướng Carney được cho là cơ hội để Trung Quốc tách Canada khỏi đối thủ của họ là Mỹ.

Canada từ lâu là một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ, cả về địa lý lẫn nhiều khía cạnh khác. Tuy nhiên, ông Trump từng gợi ý rằng Canada, một quốc gia giàu tài nguyên, có thể trở thành bang thứ 51 của Mỹ. Gần đây, ông Trump còn đe dọa dùng “sức mạnh kinh tế” của Mỹ để sáp nhập Canada. 

Trong bối cảnh Mỹ vừa can thiệp quân sự vào Venezuela hôm 3-1 cũng như phát biểu sau đó của ông Trump rằng đảo Greenland của Đan Mạch nên nằm dưới sự kiểm soát của Washington, người Canada bắt đầu nghiêm túc xem xét lời đe dọa trước đây của ông Trump đối với chủ quyền quốc gia họ. 

Cũng từ tình thế trên, truyền thông Trung Quốc vừa thúc giục Chính phủ Canada theo đuổi đường lối đối ngoại độc lập với Mỹ, còn gọi là “tự chủ chiến lược”. Tờ Hoàn cầu Thời báo cho rằng “có lẽ chính cái giá đắt mà Canada phải trả vì mù quáng đi theo Mỹ trong việc áp đặt thuế quan cao đối với Trung Quốc đã đánh thức ý thức tự chủ chiến lược của Ottawa”. Trong khi đó, tờ Trung Hoa Nhật báo cảnh báo rằng nếu Canada tiếp tục phụ thuộc vào ý muốn của Mỹ trong lựa chọn chính sách đối ngoại với Trung Quốc thì những nỗ lực hàn gắn quan hệ giữa hai nước sẽ trở nên vô ích.

HẠNH NGUYÊN (Theo SCMP, AP)