Những kết quả đạt được về số hóa thương mại và đổi mới sáng tạo tại Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 ở Thâm Quyến (Trung Quốc) tạo điều kiện để Việt Nam thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể trong năm đăng cai APEC 2027. Theo Giáo sư danh dự Carl Thayer, thuộc Học viện Quốc phòng Úc, Đại học New South Wales, lợi thế của Việt Nam là nhiều ưu tiên vừa được APEC thống nhất cũng là những công việc Việt Nam đang triển khai trong nước. Thách thức của nước chủ nhà là cần nhanh chóng vận động các thành viên sớm đạt đồng thuận để những ưu tiên đó có thể chuyển thành kết quả cụ thể.

Giáo sư Carl Thayer là chuyên gia kỳ cựu về Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Học viện Quốc phòng Úc (Đại học New South Wales).
Từ kết quả Thâm Quyến đến chương trình hành động năm 2027
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Sydney, Giáo sư Thayer đánh giá kết quả nổi bật nhất tại Thâm Quyến là APEC đã cụ thể hóa định hướng hợp tác về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Cùng với tuyên bố cấp cao, Khuôn khổ hợp tác APEC về số hóa thương mại giai đoạn 2027-2030 và Kế hoạch tổng thể về kết nối APEC tạo cơ sở để thúc đẩy thương mại không giấy tờ, thương mại điện tử xuyên biên giới và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuyển đổi số.
Theo ông, điều cần tính đến là APEC vận hành theo nguyên tắc đồng thuận, các cam kết mang tính tự nguyện và diễn đàn không có cơ chế chế tài. Giá trị của những văn kiện được thông qua vì thế sẽ phụ thuộc vào mức độ các nền kinh tế thành viên triển khai. Năm 2027 là năm đầu tiên thực hiện khuôn khổ số hóa thương mại, cũng là thời điểm Việt Nam có thể đưa các công việc tiếp nối vào chương trình nghị sự của năm chủ nhà.
Giáo sư Thayer đặc biệt chú ý đến phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC. Theo ông, việc gắn chuyển đổi số với đào tạo kỹ năng cho người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và thu hẹp khoảng cách số cho thấy các ưu tiên của Việt Nam phù hợp với hướng hợp tác chung. Việt Nam có thể chia sẻ kinh nghiệm từ những chương trình đang thực hiện trong nước, đồng thời cùng các thành viên xác định nội dung nào có thể triển khai ở cấp khu vực.
Với mục tiêu xây dựng Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP), một đề xuất được Trung Quốc thúc đẩy từ lâu, Giáo sư Thayer cho rằng Việt Nam có thể chọn hợp tác số làm một bước đi ban đầu. Công nghệ số có thể phục vụ nhiều nhu cầu chung, từ giao dịch thương mại đến y tế và thích ứng với những thay đổi về dân số. Theo ông, việc thống nhất lộ trình, xác định thứ tự ưu tiên và đặt ra kết quả cụ thể cho từng bước cũng phù hợp với cách Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thúc đẩy triển khai các chương trình hợp tác.
Đối thoại giữa các nước lớn giúp duy trì ổn định
Về cuộc gặp song phương giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Giáo sư Thayer nhận định kết quả chủ yếu là duy trì đối thoại và quản lý bất đồng. Ông coi đây là tín hiệu tích cực, mặc dù cuộc gặp chưa thực sự tạo ra đột phá lớn. Ông giải thích, các quan chức phụ trách đàm phán vẫn phải xử lý những vấn đề cụ thể, từ các thời hạn do phía Mỹ đặt ra đến thuế quan, những hạn chế thương mại khác và các vấn đề về chuỗi cung ứng. Theo ông, đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc, được ông gọi là “G2”, có thể trở nên thường xuyên hơn trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump.
Đối với cuộc gặp ba bên có thêm Tổng thống Nga Vladimir Putin, Giáo sư Thayer lưu ý 4 chủ đề gồm giảm rủi ro hạt nhân, tăng nguồn cung sản phẩm dầu mỏ tinh chế, cải cách Liên Hiệp uốc (LHQ) và quyền miễn trừ của quan chức nhà nước trước các cơ quan tài phán quốc tế. Ông phân tích, Tổng thống Trump chưa đạt mục tiêu mở đàm phán về cắt giảm vũ khí hạt nhân, song ba nước đã nhất trí tiếp tục đối thoại về giảm rủi ro và ngăn phổ biến vũ khí hạt nhân. Về cải cách LHQ, mở rộng Hội đồng Bảo an là khả năng thường được giới quan sát đề cập. Tuy nhiên, ông cho rằng, tuyên bố sau cuộc gặp chưa nêu phương án cụ thể. Đối với nội dung quyền miễn trừ của quan chức nhà nước trước các cơ quan tài phán quốc tế, Giáo sư Thayer đánh giá lập trường nêu tại cuộc gặp đã đi khá xa và không đem lại kết quả cụ thể nào.
Từ cuộc gặp, Giáo sư Thayer chia sẻ ông nhận thấy Tổng thống Trump muốn Mỹ, Trung Quốc và Nga có ảnh hưởng lớn hơn đối với cách các thể chế đa phương vận hành. Theo ông, xu hướng này sẽ đáng theo dõi khi LHQ lựa chọn Tổng Thư ký kế nhiệm.
Dư địa và thách thức của nước chủ nhà Việt Nam trong năm APEC 2027
Theo Giáo sư Thayer, vai trò chủ nhà APEC 2027 trao cho Việt Nam khả năng triệu tập các cuộc họp và định hình chương trình nghị sự, nhưng kết quả vẫn do các thành viên cùng quyết định. Ông nhắc lại kinh nghiệm năm 2017, khi các nhà ngoại giao Việt Nam và các đối tác phải tiếp tục thương lượng để duy trì tiến trình Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sau khi Mỹ tuyên bố rút lui. Các cuộc đàm phán bên lề APEC tại Đà Nẵng năm đó đã giúp 11 nước còn lại thống nhất những nội dung cốt lõi của hiệp định sau này mang tên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Theo ông, kinh nghiệm ấy cho thấy giá trị của việc chuẩn bị sớm và kiên trì thu hẹp khác biệt.
Việt Nam có thể tận dụng thời gian chuẩn bị để tham vấn các nền kinh tế thành viên và vận động đồng thuận về một số nội dung trước Tuần lễ Cấp cao. Tư cách thành viên ASEAN cũng giúp Việt Nam có thêm kênh phối hợp với các đối tác Đông Nam Á. Giáo sư Thayer cho rằng việc vận động lãnh đạo các nền kinh tế lớn tham dự là một phần quan trọng của công tác chuẩn bị. Ông dự đoán Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Putin có thể tới Việt Nam, qua đó mở thêm cơ hội đối thoại cấp cao.
Theo Giáo sư Thayer, lợi thế của Việt Nam nằm ở sự gắn kết giữa chương trình hợp tác của APEC và các ưu tiên phát triển trong nước. Nếu đạt được đồng thuận từ sớm về lộ trình số hóa thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Việt Nam có thể đưa ra những kết quả cụ thể ngay trong năm chủ nhà APEC 2027.
DIỆU LINH