Mỹ muốn gia tăng chiến dịch gây sức ép kinh tế lên Iran bằng cách đóng cửa các biên giới trên bộ của đối phương. Tuy nhiên, các quốc gia láng giềng của Tehran đang phản đối động thái này do lo ngại những hệ lụy kinh tế.

Người dân vào Iraq qua cửa khẩu biên giới Shalamcheh giáp với Iran. Ảnh: AFP

Kháng cự sức ép từ Mỹ

Mở đầu chiến dịch nhằm bóp nghẹt kinh tế Iran, Mỹ đã phong tỏa hàng hải nước này, cắt đứt hoạt động thương mại bằng đường biển. Kế đến là tung hàng loạt lệnh trừng phạt mới, làm tê liệt phần lớn mạng lưới vận tải hàng không.

Giờ đây, Washington đang nhắm vào các tuyến đường bộ, huyết mạch kinh tế cuối cùng của Tehran. Trong nhiều tuần qua, các quan chức Mỹ đã tìm cách gây sức ép ngoại giao nhằm buộc các quốc gia láng giềng của Iran đóng các cửa khẩu biên giới. Tuy nhiên, theo các nguồn thạo tin, nỗ lực này đã bất thành.

Iran có biên giới đất liền với 7 quốc gia gồm Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia, Azerbaijan, Pakistan, Afghanistan và Turkmenistan, đồng thời giáp Biển Caspi. Các nước láng giềng này, chủ yếu là Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq và Pakistan, ngày càng dè chừng và bất mãn với các chính sách của Mỹ vốn có thể gây tổn hại cho họ không kém gì Iran.

Thổ Nhĩ Kỳ đã từ chối thay đổi các chính sách biên giới, trong khi giới lãnh đạo Iraq đã tiến hành các cuộc trao đổi hằng tuần với các nhà ngoại giao Mỹ.

Nguy cơ “bạo loạn trong nước”

Đối với Iraq, một trong những đối tác thương mại xuyên biên giới hàng đầu của Iran, nỗ lực mới nhất của Mỹ có thể đặc biệt nguy hiểm. Người dân Iraq lo ngại tình trạng bất ổn trong các mạng lưới buôn lậu và lực lượng dân quân dọc theo đường biên giới hiểm trở dài gần 1.600 km, khu vực mà Baghdad không thể kiểm soát hoàn toàn.

Pakistan - quốc gia đạt kim ngạch thương mại chính thức hằng năm với Iran lên tới 3 tỉ USD - có thể đã áp dụng cách tiếp cận tương tự Iraq, khi mở rồi đóng một số cửa khẩu biên giới với nước Cộng hòa Hồi giáo trong những tuần gần đây. Giới chức Pakistan giải thích rằng những lần đóng cửa biên giới này bắt nguồn từ các vấn đề an ninh hoặc việc triển khai quy trình nhập khẩu điện tử mới.

Nhiều nước tỏ ra quan ngại về nguy cơ xảy ra “bạo loạn trong nước” nếu họ chặn các tuyến thương mại vốn đóng vai trò thiết yếu đối với doanh nghiệp cũng như người dân ở cả hai bên biên giới. Bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nói với tờ The New York Times rằng Pakistan phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu từ Iran, trong khi Iraq cần Tehran để có hơn 1/3 lượng khí đốt dùng cho hệ thống điện quốc gia.

Các quốc gia này vốn đã thất vọng với Washington vì phớt lờ lời kêu gọi không cùng Israel phát động cuộc chiến chống Iran hồi tháng 2. Xung đột này đã khiến một số đồng minh của Mỹ trong khu vực phải hứng chịu những tổn thất kinh tế và cơ sở vật chất.

Theo giới phân tích, Washington hy vọng sẽ gia tăng sức ép kinh tế cho đến khi tình trạng bất ổn trong nước buộc các giáo sĩ lãnh đạo Iran phải chấp nhận các yêu cầu của Mỹ.

HẠNH NGUYÊN