Động thái ngoại giao quyết liệt của Úc và lập trường chính trị thân phương Tây gần đây cùng nhận thức của các đảo quốc Thái Bình Dương về ảnh hưởng của Trung Quốc đang cản bước Bắc Kinh ở khu vực.

Các nhà lãnh đạo khu vực Nam Thái Bình Dương dự hội nghị thượng đỉnh về khí hậu tại Tuvalu hồi tháng 10. Ảnh: AFP

Năm 2022, Trung Quốc giành thắng lợi ngoại giao khi ký Hiệp ước hợp tác an ninh bí mật với Solomon, làm dấy lên lo ngại từ Mỹ, Úc và New Zealand về nguy cơ quân sự hóa khu vực.

Năm 2023, hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, tạo bước đệm cho Trung Quốc xúc tiến thỏa thuận an ninh với nhiều quốc đảo, mở rộng ảnh hưởng chiến lược và dấu chân ngoại giao/an ninh tại Nam Thái Bình Dương. Song, Trung Quốc đã vấp phải sự dè chừng, phân vân và lo ngại từ một số nhà lãnh đạo khu vực trước nguy cơ bị kéo vào cuộc cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc, ảnh hưởng quan hệ với các đối tác truyền thống như Úc, New Zealand và cả chủ quyền quốc gia.

Hiện Trung Quốc vẫn duy trì quan hệ thương mại và an ninh rộng rãi với các quốc đảo Thái Bình Dương. Năm ngoái, Bắc Kinh điều nhóm tàu chiến đi vòng quanh Úc và tiến hành tập trận bắn đạn thật. Sự hiện diện quân sự này được giới phân tích xem là một hình thức sử dụng sức mạnh để gây sức ép và kiểm tra môi trường an ninh của Úc mà không cần xung đột trực tiếp. Nó diễn ra giữa thời điểm Mỹ và đồng minh đẩy mạnh hoạt động ngoại giao, hỗ trợ tài chính và kinh tế nhằm duy trì vai trò dẫn dắt trong khu vực.

Mỹ, Úc lôi kéo các đảo quốc Thái Bình Dương

Thách thức vị thế của Trung Quốc, Washington hồi tháng 2 đã tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Đầu tư Mỹ - Quần đảo Thái Bình Dương tại Honolulu (Hawaii), thúc đẩy hợp tác kinh tế, kết nối doanh nghiệp tư nhân Mỹ với các quốc đảo Thái Bình Dương và tăng cường an ninh. Qua tháng 10, trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Cảnh sát Mỹ - Các đảo Thái Bình Dương (COPMIN) diễn ra tại Los Angeles, Washington công bố gói tài trợ hơn 44 triệu USD hỗ trợ lực lượng cảnh sát và các hoạt động an ninh hàng hải.

Hiện Mỹ còn duy trì thỏa thuận hỗ trợ tài chính và gắn kết an ninh dài hạn với 3 quốc đảo gồm Marshall, Liên bang Micronesia và Palau. Năm 2023, Mỹ cũng ký thỏa thuận quốc phòng với Papua New Guinea và hợp tác với các cơ quan thực thi pháp luật khu vực.

Dù vậy, chức vụ đại sứ Mỹ tại hầu hết các quốc đảo Thái Bình Dương đều đang bỏ trống. Các chương trình viện trợ và phát triển của Mỹ trên toàn khu vực thực hiện qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cũng bị đóng cửa. Đây chính là nguyên nhân buộc Úc đẩy mạnh chiến lược ngoại giao - an ninh đặc trưng dựa trên thể thao và viện trợ, đưa Canberra thành đầu não trong cấu trúc kiểu trung tâm và các nhánh ở Thái Bình Dương.

Như năm 2024, Chính phủ Úc cam kết chi 600 triệu AUD trong 10 năm để hỗ trợ đội bóng bầu dục Papua New Guinea (PNG) gia nhập Giải bóng bầu dục quốc gia Úc vào năm 2028. Một số hiệp ước và thỏa thuận an ninh/kinh tế gần đây với Tuvalu, Vanuatu và Nauru cũng yêu cầu nước được viện trợ hay nhận đặc quyền phải tham khảo ý kiến hoặc có sự đồng ý của Canberra trước khi ký thỏa thuận an ninh với cường quốc bên ngoài.

Không chỉ đầu tư vào hạ tầng, hỗ trợ tài chính và phát triển kinh tế, Úc cũng thông qua các thể chế như Bộ Tứ (Quad) hay thỏa thuận AUKUS (liên minh quốc phòng Mỹ - Anh - Úc) để củng cố vai trò đối tác an ninh hàng đầu khu vực. Mới nhất là vào tháng 7, Úc đã ký hiệp ước mang tính bước ngoặt với Fiji để tăng cường hợp tác quốc phòng, an ninh và kinh tế sau khi tân Thủ tướng Fiji Sitiveni Rabuka tìm cách giảm quan hệ với Bắc Kinh.

MAI QUYÊN (Theo WSJ)