Ung thư cổ tử cung liên tục nằm trong nhóm các bệnh ung thư phụ khoa thường gặp hàng đầu tại Việt Nam và trên thế giới, với hàng ngàn ca mắc mới và tử vong mỗi năm.

TS.BS Lâm Đức Tâm chia sẻ tại hội thảo.

Đường lây truyền và yếu tố nguy cơ 

Tại hội thảo thuộc sự kiện “Tín hiệu Eva” triển khai tại TP Cần Thơ, TS.BS Lâm Đức Tâm, giảng viên Trường Đại học Y Dược Cần Thơ kiêm Phó trưởng Khoa Phụ sản Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, chia sẻ báo cáo chuyên đề về sàng lọc và chẩn đoán bệnh ung thư phụ khoa. Theo bác sĩ Tâm, chiến lược của Tổ chức Y tế Thế giới cũng như các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản của Bộ Y tế và Hội Sản phụ khoa Việt Nam đều hướng tới mục tiêu loại bỏ ung thư cổ tử cung. Chương trình đặt kỳ vọng đến năm 2030 sẽ đưa tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung giảm xuống dưới 12 trường hợp trên 100.000 phụ nữ và tiếp tục giảm xuống dưới 4 trường hợp trên 100.000 phụ nữ vào năm 2050. Mục tiêu này cần sự đầu tư cho công tác tầm soát sớm cũng như tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong các hướng dẫn và thực hành lâm sàng.

Nguyên nhân chủ yếu gây ung thư cổ tử cung được xác định do virus HPV, đặc biệt 2 chủng nguy cơ cao nhất là HPV 16 và HPV 18 liên quan đến hơn 60-70% các trường hợp ung thư xâm lấn. Bác sĩ Tâm nhấn mạnh vai trò của hệ vi sinh âm đạo, trong đó các chủng vi khuẩn có lợi giúp bảo vệ hàng rào niêm mạc. Khi mất cân bằng vi sinh dẫn đến viêm nhiễm kéo dài hoặc lộ tuyến cổ tử cung diện rộng, niêm mạc sẽ bị tổn thương, tạo điều kiện cho HPV bám dính, tồn tại dai dẳng và đẩy nhanh quá trình biến đổi bất thường. Ngoài đường lây truyền qua quan hệ tình dục, HPV còn có khả năng phát tán và lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp da - niêm mạc với các bề mặt hoặc vật dụng dùng chung bị nhiễm virus.

Tiến trình từ khi nhiễm HPV đến xuất hiện tổn thương tiền ung thư và chuyển thành ung thư xâm lấn thường kéo dài từ 10-20 năm. Trong giai đoạn đầu, có tới 99% trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải nhờ hệ miễn dịch của cơ thể trong vòng 18-24 tháng. Tùy thuộc vào tình trạng tân sinh trong biểu mô cổ tử cung, bệnh nhân sẽ được bác sĩ chỉ định theo dõi và điều trị phù hợp. Khi tổn thương biểu mô ở mức độ thấp, hầu hết có thể tự thoái triển, nên bệnh nhân chỉ cần theo dõi định kỳ mà chưa cần can thiệp xâm lấn. Tuy nhiên, nếu tổn thương đã chuyển sang mức độ cao, việc can thiệp điều trị là bắt buộc để ngăn chặn nguy cơ tiến triển thành ung thư xâm lấn.

Ứng dụng công nghệ mới giúp phát hiện bệnh sớm

Hiện nay, y học có nhiều phương pháp tầm soát và ứng dụng công nghệ mới để phát hiện sớm ung thư cổ tử cung. Với phương pháp tế bào học truyền thống, kỹ thuật lấy mẫu đòi hỏi phải đảm bảo chuẩn xác để tránh bỏ sót tổn thương, bởi thực tế lâm sàng cho thấy tỷ lệ âm tính giả khá cao nếu kỹ thuật lấy hoặc đọc mẫu không đạt chuẩn. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và các hướng dẫn quốc tế cập nhật năm 2026, xét nghiệm HPV DNA đã trở thành phương pháp tầm soát đầu tay thay cho tế bào học đơn thuần. Kỹ thuật này cho phép phụ nữ tự lấy mẫu dịch tại nhà để làm xét nghiệm, giúp tăng đáng kể tỷ lệ bao phủ tầm soát trong cộng đồng. Nếu kết quả xét nghiệm HPV DNA âm tính, khoảng cách tầm soát an toàn có thể kéo dài lên đến 5 năm một lần. Các trường hợp HPV dương tính hoặc tế bào học có bất thường chưa rõ ràng, việc ứng dụng kỹ thuật nhuộm miễn dịch tế bào sẽ giúp phân loại chính xác những trường hợp nguy cơ cao để chỉ định soi cổ tử cung và sinh thiết kịp thời, tránh can thiệp quá mức hoặc bỏ sót bệnh.

Bác sĩ Tâm cũng lưu ý về nguy cơ bỏ sót thương tổn cũng như những sai lệch trong kết quả giải phẫu bệnh, bởi có những bệnh nhân rất trẻ, thậm chí chưa lập gia đình hoặc chưa từng quan hệ tình dục, nhưng vẫn mắc ung thư cổ tử cung giai đoạn tiến triển. Sự bất tương hợp giữa kết quả tế bào học, soi cổ tử cung và giải phẫu bệnh đặt ra yêu cầu khắt khe về năng lực chẩn đoán cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa sản khoa, soi cổ tử cung và giải phẫu bệnh.

Để phát hiện sớm ung thư cổ tử cung, phụ nữ cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ tầm soát theo từng độ tuổi. Các trường hợp bị tổn thương lộ tuyến cổ tử cung rộng, viêm nhiễm tái phát nhiều lần hoặc có kết quả dương tính với HPV 16, 18 cần được quản lý và theo dõi chuyên sâu tại các cơ sở sản phụ khoa uy tín. Việc phát hiện ngay từ giai đoạn tổn thương tiền ung thư giúp điều trị bảo tồn tử cung, duy trì thiên chức làm mẹ và đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Ngược lại, quá trình điều trị phức tạp, tốn kém và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiên lượng sống.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG