Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 9-11, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Bà Tô Ái Vang phát biểu trong phiên thảo luận ở hội trường sáng 9-11.

Thứ nhất, tại khoản 8, Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi điểm d, khoản 1, Điều 34 và khoản 2, Điều 35 tập trung các vụ tai nạn lao động đối với lao động không theo hợp đồng lao động (khu vực tự do) cho Cơ quan chuyên môn về lao động thuộc UBND cấp tỉnh tiến hành điều tra.

Theo số liệu đại biểu cập nhật được, tính đến 2025 thì đối tượng khu vực lao động tự do chiếm khoảng 60% tổng số lao động có việc làm của cả nước. Nếu tập trung toàn bộ lên cấp tỉnh sẽ gây quá tải nghiêm trọng, dẫn đến vi phạm thời hạn điều tra diễn ra phổ biến.

Điều này trực tiếp kéo dài thời gian ban hành biên bản điều tra - điều kiện bắt buộc để người lao động yếu thế nhận hỗ trợ từ Quỹ bảo hiểm hoặc các nguồn trợ cấp.

Bên cạnh đó, khoản 8, Điều 35 quy định, nếu vượt quá thời hạn điều tra gây thiệt hại thì phải bồi thường, nhưng lại bỏ trống chủ thể có nghĩa vụ bồi thường là ai? Vì vậy, đại biểu kiến nghị:

1. Cơ quan soạn thảo sửa đổi, bổ sung quy định rõ: Nếu quá thời hạn mà do lỗi chậm trễ của Đoàn điều tra nhà nước thì cơ quan thành lập Đoàn phải bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Ngược lại, nếu do người sử dụng lao động cố tình cản trở, cự tuyệt cung cấp thông tin, thì họ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh cho người lao động.

2. Khi Bộ Nội vụ thay thế Bộ Lao động Thương binh và Xã hội quản lý nhà nước, Bộ Nội vụ bắt buộc phải thành lập lực lượng Thanh tra chuyên ngành về an toàn vệ sinh lao động.

Như vậy, lực lượng Thanh tra này được thực hiện ra sao? Rất cần được làm rõ tại Điều 3 của dự thảo Luật này.

3. Kiến nghị cụ thể hóa hành vi bị nghiêm cấm để giảm tải cho công tác điều tra “Người sử dụng lao động chi phối, cản trở, gây khó khăn cho người lao động trong việc cung cấp thông tin, phối hợp xử lý tai nạn lao động”

Hiện nay, chỉ còn cấp tỉnh và cấp xã, việc thu thập chứng cứ và thông tin từ cơ sở sẽ gặp nhiều khó khăn do khoảng cách địa lý. Nếu không quy định để răn đe người sử dụng lao động ngay trong Luật, thì 1 số doanh nghiệp sẽ tìm cách bịt đầu mối, che giấu sai phạm trước khi đoàn điều tra cấp tỉnh tiếp cận được hiện trường.

Thứ hai, tại khoản 4, 6, Điều 1 dự thảo Luật quy định sửa đổi bổ sung khoản 2, Điều 28 và Điều 33 quy định “Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Danh mục các loại máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động trên cơ sở đề nghị của các bộ quy định tại điểm a, khoản 1, Điều 33 của Luật này”.

Việc giao Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh lao động là phù hợp. Tuy nhiên, vai trò của Bộ Nội vụ nên là quản lý dữ liệu tập trung và kiểm tra thể chế, không nên gánh trách nhiệm ban hành lại các danh mục chi tiết mang tính kỹ thuật chuyên ngành vốn thuộc chuyên ngành quản lý của các Bộ. Vì vậy, đại biểu kiến nghị: 

1. Sửa đổi Điều 33, phân định rõ các Bộ quản lý chuyên ngành chủ động ban hành Quy chuẩn kỹ thuật và Danh mục máy móc nghiêm ngặt thuộc phạm vi quản lý. Vai trò của Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối, thực hiện tích hợp, quản lý Cơ sở dữ liệu quốc gia tập trung và kiểm tra, thanh tra việc thực thi thể chế của các bộ, ngành.

2. Bổ sung tại Điều 3, điều khoản chuyển tiếp, quy định thời hạn 6 tháng, kể từ ngày Luật có hiệu lực để hoàn thành chuyển giao toàn bộ dữ liệu quản lý an toàn vệ sinh lao động từ cơ quan cũ sang Bộ Nội vụ, tránh tình trạng gián đoạn, mất dấu dữ liệu.

Thứ ba, tại khoản 3, Điều 1 sửa đổi khoản 4, Điều 14 “Người sử dụng lao động tự tổ chức huấn luyện về an toàn vệ sinh lao động cho người lao động trước khi bố trí làm việc và định kỳ huấn luyện lại ,….”

Việc cho phép doanh nghiệp tự huấn luyện là hướng đi rất đúng, giúp giảm chi phí tuân thủ và chủ động thời gian cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu cho tự huấn luyện nhưng lại không có công cụ giám sát số hóa, nguy cơ lớn là một số doanh nghiệp sẽ lập hồ sơ khống, để đối phó, qua mặt thanh tra. Khi đó, đối tượng chịu thiệt thòi nhất là công nhân mới được tuyển, lao động thời vụ. Họ có nguy cơ bị đưa vào môi trường nguy hiểm mà không được trang bị kỹ năng an toàn thực chất.

Vì vậy, kiến nghị: Bổ sung quy định bắt buộc người sử dụng lao động khi tự huấn luyện phải cập nhật danh sách người lao động và kết quả huấn luyện lên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn vệ sinh lao động. Điều này vừa giúp minh bạch hóa, vừa giúp cơ quan thanh tra giám sát được vi phạm.

Việc sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động trong điều kiện hiện nay mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự tiến bộ xã hội và chính sách nhân văn của nhà nước, hướng tới mục tiêu bảo vệ tối đa tính mạng, sức khỏe của người lao động và phát triển con người toàn diện. Tiếp tục khẳng định, cam kết của Việt Nam trong việc phát triển kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, luật pháp Việt Nam đã tiệm cận với các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế.

PV (lược ghi)