Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 9-11, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ông Đào Chí Nghĩa phát biểu trong phiên thảo luận ở hội trường chiều 9-11.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa ghi nhận tinh thần tiếp thu của cơ quan chủ trì soạn thảo tại Báo cáo số 2078/BC-BYT. Qua đối chiếu dự thảo ngày 8-11-2026 với nội dung giải trình và những vướng mắc có thể phát sinh khi thi hành, đại biểu góp ý tại khoản 3, Điều 1, sửa đổi Điều 9 đối với các hành vi bị nghiêm cấm.

Tại điểm đ và điểm g, khoản 1, Điều 9, dự thảo cho phép ngoại lệ đối với thiết bị, bộ phận chứa và nguyên liệu phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định hoặc trường hợp khác được pháp luật cho phép. Qua nghiên cứu kỹ điểm đ và điểm g, khoản 1, Điều 9 đối chiếu với khoản 1a, khoản 1b và khoản 3, Điều 2 của dự thảo, đại biểu nhận thấy đây là 2 quy định có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine và các nguyên liệu liên quan. Đại biểu đồng tình phải có ngoại lệ cần thiết, nhưng dự thảo chưa làm rõ thẩm quyền cho phép, phạm vi, số lượng, thời hạn và việc quản lý sau khi kết thúc hoạt động. Nếu thiếu hàng rào kiểm soát, ngoại lệ có nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa việc nhập khẩu, tàng trữ hoặc đưa sản phẩm bị cấm ra thị trường.

Tại điểm đ và điểm g, khoản 1, Điều 9 cần bổ sung quy định về các trường hợp ngoại lệ cụ thể để bảo đảm chặt chẽ, thống nhất và có tính khả thi khi tổ chức thực hiện. Đại biểu tập trung vào 2 vấn đề:

Thứ nhất, về điểm đ, khoản 1, Điều 9, quy định ngoại lệ đối với thiết bị điện tử và bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định. Đại biểu đồng tình với việc cần có ngoại lệ trong những trường hợp thực sự cần thiết, bởi hoạt động nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định có thể đòi hỏi phải sử dụng thiết bị, bộ phận thuộc nhóm sản phẩm bị cấm. Tuy nhiên, dự thảo hiện mới quy định phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép mà chưa xác định rõ điều kiện, phạm vi và cơ chế kiểm soát việc sử dụng. Vấn đề đặt ra là: Cơ quan nào có thẩm quyền cho phép? Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng những điều kiện gì? Số lượng thiết bị được nhập khẩu, lưu giữ là bao nhiêu? Việc quản lý, sử dụng và xử lý thiết bị sau khi hoàn thành nghiên cứu được thực hiện như thế nào? Nếu không quy định rõ những nội dung này thì rất dễ phát sinh tình trạng lợi dụng danh nghĩa nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm nghiệm hoặc giám định để nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và đưa thiết bị thuộc diện cấm vào lưu thông trái phép. Mặt khác, quy định hiện nay chủ yếu đề cập thiết bị điện tử và bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá, trong khi các thiết bị này có thể được tháo rời thành nhiều linh kiện, bộ phận chuyên dụng để lắp ráp, thay thế hoặc vận hành.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế quản lý theo hướng: xác định rõ cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoặc phê duyệt; quy định điều kiện, mục đích, chủng loại, số lượng, địa điểm và thời hạn sử dụng; đồng thời quy định trách nhiệm quản lý, theo dõi, báo cáo và xử lý thiết bị sau khi kết thúc hoạt động. Đối với cụm từ “hoặc trường hợp khác được pháp luật cho phép”, đề nghị cân nhắc bỏ hoặc quy định cụ thể hơn. Bởi đây là điều khoản về hành vi bị nghiêm cấm, nếu mở rộng ngoại lệ bằng một cụm từ chung chung mà không xác định giới hạn thì có thể làm giảm tính nghiêm minh và hiệu lực của quy định cấm.

Thứ hai, điểm g, khoản 1, Điều 9, quy định ngoại lệ đối với nguyên liệu thuốc lá. Đây là nội dung cần được xem xét kỹ hơn, bởi nguyên liệu thuốc lá có phạm vi rất rộng theo khoản 3, Điều 2 dự thảo, bao gồm lá thuốc lá, chất có chứa nicotine và các chất, nguyên liệu thay thế khác được sử dụng cho thuốc lá. Dự thảo cho phép sử dụng nguyên liệu thuốc lá để sản xuất thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào và sản phẩm cai nghiện thuốc lá; đồng thời cho phép sử dụng trong nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Đại biểu, đồng tình với việc duy trì các ngoại lệ cần thiết để không cản trở hoạt động sản xuất thuốc lá hợp pháp có điều kiện và hoạt động sản xuất sản phẩm hỗ trợ cai nghiện thuốc lá được phép lưu hành. Tuy nhiên, vấn đề bất cập là dự thảo chưa thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nguyên liệu trong các trường hợp ngoại lệ này. Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị điều chỉnh 2 khoản này như sau:

Đối với điểm đ, khoản 1, Điều 9 đề nghị điều chỉnh: "Trừ trường hợp thiết bị, bộ phận nêu trên được nhập khẩu, sản xuất, mua bán, tàng trữ, vận chuyển để phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định theo nhiệm vụ, đề tài hoặc hoạt động chuyên môn được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt hoặc cấp phép theo quy định của pháp luật. Việc quản lý, sử dụng phải bảo đảm đúng mục đích, chủng loại, số lượng, địa điểm và thời hạn được phê duyệt; không được chuyển giao, mua bán hoặc sử dụng vào mục đích khác. Tổ chức, cá nhân được phép sử dụng có trách nhiệm quản lý, báo cáo và xử lý thiết bị, bộ phận sau khi kết thúc hoạt động theo quy định của pháp luật.".

Đối với điểm g, khoản 1, Điều 9, đề nghị điều chỉnh: “Trừ trường hợp nguyên liệu thuốc lá được sử dụng để sản xuất thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào tại cơ sở có giấy phép theo quy định của pháp luật; sản xuất thuốc, sản phẩm hỗ trợ cai nghiện thuốc lá được phép lưu hành theo quy định của pháp luật; hoặc phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt hoặc cấp phép. Tổ chức, cá nhân sử dụng nguyên liệu thuốc lá trong các trường hợp này có trách nhiệm quản lý, kiểm soát số lượng, nguồn gốc, mục đích sử dụng, việc chuyển giao và xử lý nguyên liệu sau khi kết thúc hoạt động theo quy định của pháp luật.".

PV (lược ghi)