Thời sự > Trong nước

Bà Phạm Kiều Anh Thơ, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, góp ý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 21-10, sau khi nghe các tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Phạm Kiều Anh Thơ, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, góp ý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bà Phạm Kiều Anh Thơ phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 21-10.

Đại biểu Phạm Kiều Anh Thơ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, sau 20 năm thi hành, đồng thời đánh giá cao Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Theo báo cáo của Chính phủ, đến tháng 3-2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó 91,4% từ người hiến sống, còn nguồn hiến từ người chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%. Thực tế này cho thấy, cần có những quy định phù hợp nhằm mở rộng nguồn hiến sau khi chết, giảm gánh nặng cho người hiến sống, đồng thời bảo đảm an toàn, minh bạch và nhân văn.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định vừa chặt chẽ về chuyên môn, vừa khả thi trong thực tiễn, đại biểu trao đổi và đề xuất một số nội dung cụ thể như sau:

Thứ nhất, về xác định chết não, chết tuần hoàn tại Điều 21.

Đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của dự thảo. Đại biểu tán thành việc bổ sung hiến sau chết tuần hoàn (nguồn hiến chiếm khoảng 49% tại Hoa Kỳ năm 2025, trên 50% tại Vương quốc Anh và 51,3% tại Tây Ban Nha năm 2024). Đồng tình với khoản 5, Điều 21 giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định tiêu chuẩn chết não, chết tuần hoàn, và cũng thống nhất nguyên tắc người điều trị, người vận động hiến, ê-kíp lấy, ghép không tham gia Hội đồng tại điểm c, khoản 3.

Tuy nhiên, xác định chết não, chết tuần hoàn là điều kiện tiên quyết để tiến hành lấy mô, bộ phận cơ thể. Một sai sót ở khâu này là không thể khắc phục, chỉ cần một trường hợp sai sót cũng đủ làm lung lay niềm tin của xã hội đối với toàn bộ hoạt động hiến, ghép. Vì vậy, tiêu chuẩn chuyên môn cần được cập nhật thường xuyên thì giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định là hợp lý; còn thành phần Hội đồng là bảo đảm pháp lý cho tính chính xác, khách quan và y đức của kết luận, nên cần được Luật quy định đầy đủ, chặt chẽ.

Một là, Hội đồng phải có đủ thành phần như Luật định. Hội đồng xác định chết não tại điểm a, khoản 2, Điều 21 dự thảo Luật: gồm bác sĩ hồi sức cấp cứu, bác sĩ thần kinh và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh. Hội đồng xác định chết tuần hoàn tại điểm b, khoản 2, Điều 21 dự thảo Luật: gồm bác sĩ hồi sức cấp cứu, bác sĩ thần kinh, bác sĩ tim mạch và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh. Đề nghị đối với chuyên ngành bác sĩ thần kinh nên giữ cụm từ “thần kinh hoặc phẫu thuật thần kinh” như Luật hiện hành, vì ở nhiều bệnh viện tỉnh, người bệnh chấn thương sọ não chủ yếu do bác sĩ phẫu thuật thần kinh điều trị. Để không kéo dài thời gian, đề nghị Bộ Y tế quy định cơ chế Hội đồng thường trực tại các cơ sở được phép thực hiện.

Hai là, đề nghị bổ sung bác sĩ chuyên khoa Nhi vào Hội đồng khi người dự kiến hiến là trẻ em. Trẻ em có những đặc điểm riêng về giải phẫu, sinh lý, phát triển thể chất và tâm thần vận động theo từng lứa tuổi, nhất là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Vì vậy, việc đánh giá và thời gian theo dõi cần có những yêu cầu riêng, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Ba là, đề nghị quy định thành viên Hội đồng phải hoàn thành khóa bồi dưỡng chuyên sâu về xác định chết não, chết tuần hoàn và hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người, và được cấp chứng chỉ. Đây là kỹ thuật thuộc chuyên khoa sâu, đòi hỏi độ chính xác rất cao và gắn liền với y đức. Có đào tạo bài bản, có chứng chỉ thì kết luận của Hội đồng mới bảo đảm chuẩn mực, và người dân mới thực sự yên tâm.

Từ đó, đề nghị Luật quy định các nguyên tắc sau: Hội đồng có đủ thành phần, có bác sĩ Nhi khi người bệnh là trẻ em; Thành viên được đào tạo, cấp chứng chỉ và độc lập với ê-kíp lấy, ghép; Việc xác định chỉ thực hiện tại cơ sở đủ điều kiện chuyên môn.

Tiêu chuẩn chuyên môn, chương trình bồi dưỡng và quy trình cụ thể giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định.

Thứ hai, về ý chí của người hiến sau khi chết và quyền đồng ý của gia đình (khoản 2, Điều 12; khoản 1, Điều 20; khoản 19 Điều 3).

Dự thảo quy định trường hợp không đăng ký hiến thì phải có nguyện vọng trước khi chết. Theo Báo cáo tiếp thu số 827/BC-CP, nguyện vọng này phải được thể hiện bằng văn bản và gia đình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của văn bản đó. Đề nghị cân nhắc thận trọng. Phần lớn người chết não là người trẻ, trung niên bị tai nạn hoặc đột quỵ, hầu như không ai kịp để lại văn bản. Nếu đòi hỏi văn bản và đặt thêm trách nhiệm pháp lý lên gia đình đang đau buồn, chúng ta sẽ vô tình khép lại nguồn hiến từ người chết não, vốn chỉ chiếm 8,6%. Luật năm 2006, tại điểm c, khoản 2, Điều 21, đã cho phép gia đình đồng ý thay khi người chết không có thẻ đăng ký hiến. Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng cho phép vợ hoặc chồng, con đã thành niên, cha mẹ quyết định theo thứ tự ưu tiên.

Đề nghị kế thừa Luật hiện hành. Nếu người chết không đăng ký hiến và khi còn sống không phản đối, việc lấy mô, bộ phận cơ thể được thực hiện khi có sự đồng ý bằng văn bản của những người có quyền đồng ý, theo thứ tự ưu tiên do Luật quy định. Nếu người đó đã từng phản đối thì phải được tôn trọng tuyệt đối. Đồng thời, cần sửa khoản 19, Điều 3, vì khái niệm “người đại diện của người hiến” hiện chỉ áp dụng cho người dưới 18 tuổi, nên chưa xác định được ai có quyền đồng ý đối với người hiến đã thành niên.

Đối với người dưới 18 tuổi đã chết, điểm b, khoản 1, Điều 20 yêu cầu người đó phải đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng trước khi chết. Như vậy, trẻ nhỏ chưa đủ khả năng bày tỏ ý chí sẽ không bao giờ đáp ứng được điều kiện này, dù cha mẹ mong muốn hiến để tiếp nối sự sống cho các bệnh nhi khác, những em cần bộ phận cơ thể có kích thước và đặc điểm giải phẫu phù hợp. Tây Ban Nha, Hoa Kỳ và Trung Quốc đều cho phép cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật quyết định trong trường hợp này. Đề nghị sửa theo hướng: Người dưới 18 tuổi đã chết được lấy mô, bộ phận cơ thể khi có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người đại diện, trừ trường hợp người đó đã thể hiện sự phản đối khi còn sống.

Thứ ba, về hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống (các Điều 7, 11, 12 và 23).

Hồ sơ dự án Luật đã viện dẫn các nghiên cứu cho thấy vỏ não trước trán, vùng não đảm nhiệm năng lực phán đoán, ra quyết định và kiểm soát xung động, còn phát triển đến khoảng 25 tuổi. Đây là cơ sở để nâng tuổi hiến bộ phận cơ thể cho người ngoài gia đình lên đủ 25 tuổi, và đại biểu ủng hộ mốc tuổi này.

Nhưng nếu đã thừa nhận người từ 18 đến 24 tuổi còn dễ bị tác động, thì việc lấy mô của trẻ em, nhất là trẻ dưới 15 tuổi, càng phải là ngoại lệ hết sức hẹp. Thống nhất với Ủy ban Văn hóa và Xã hội về việc tách quy định về người dưới 18 tuổi ra khỏi Điều 7, và đề nghị bổ sung 4 nội dung:

Chỉ cho phép hiến mô tái sinh, chủ yếu là tủy xương và tế bào gốc tạo máu.

Ưu tiên người nhận là anh, chị, em ruột. Trường hợp trẻ dưới 15 tuổi hiến cho cha hoặc mẹ tại điểm d khoản 1 Điều 12 có xung đột lợi ích, vì người đồng ý thay cho trẻ lại là người cha hoặc mẹ còn lại. Do đó, theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, cần có sự chấp thuận của một cơ quan độc lập.

Sự phản đối của trẻ ở bất kỳ độ tuổi nào đều phải được tôn trọng và có giá trị cao hơn sự đồng ý của người khác. Nguyện vọng của trẻ phải do chuyên gia tâm lý độc lập đánh giá, phù hợp với giai đoạn phát triển của trẻ.

Cho phép người dưới 18 tuổi tự mình hủy đăng ký hiến tại khoản 4, Điều 11. Đồng thời, bổ sung vào Điều 6 hành vi bị nghiêm cấm là dụ dỗ, mua chuộc, gây sức ép đối với người dưới 18 tuổi hoặc người đại diện của họ để đồng ý hiến.

Thứ tư, về hiến xác phục vụ đào tạo y khoa (Chương V).

Đại biểu tán thành việc bãi bỏ quy định dùng tử thi vô thừa nhận vào học tập. Đây là bước tiến về y đức, phù hợp chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, khi đó nguồn xác phục vụ đào tạo của các trường y sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào hiến xác.

Tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, nhà trường hiện lưu giữ 28 thi thể, trong đó có 2 thi thể người vô gia cư. Gia đình người hiến phải báo cho nhà trường trong vòng 12 đến 24 giờ sau khi người hiến qua đời. Các trường hợp tự tử, tai nạn dập nát hoặc mắc bệnh truyền nhiễm không thể tiếp nhận, nên nguồn thực tế ít hơn nhiều so với số người đăng ký. Sau khi hoàn thành sứ mệnh đào tạo, thì sẽ được hỏa táng, trao tro cốt về cho gia đình hoặc an táng tại nghĩa trang chung

Từ thực tiễn đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung vào Luật hoặc giao cho Bộ Y tế nghiên cứu các nội dung cụ thể như sau: Quy định trách nhiệm phối hợp giữa cơ sở tiếp nhận, bảo quản, sử dụng xác của người hiến và chính quyền địa phương, để việc tiếp nhận, vận chuyển được kịp thời. Quy định chuyển tiếp đối với xác, tiêu bản mà các cơ sở đang lưu giữ. Ban hành thống nhất tiêu chí, quy trình tiếp nhận, và ghi nhận trách nhiệm hỏa táng, an táng, trao tro cốt cho gia đình. Việc phân bổ xác hiến phải qua điều phối quốc gia để bảo đảm công bằng giữa các vùng. Nghiêm cấm chụp ảnh, ghi hình, đăng tải trái phép, để tôn trọng phẩm giá người hiến. Chính phủ có chính sách vận động hiến xác.

Hiến tạng, hiến xác là nghĩa cử cao đẹp, trao đi sự sống và tri thức ngay trong khoảnh khắc mất mát. Luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân tin rằng cái chết của người thân được xác định khoa học, tạng hiến được phân bổ công bằng, và trẻ em được bảo vệ tuyệt đối.

PV (lược ghi)

Chia sẻ bài viết

Từ khóa

Bà Phạm Kiều Anh Thơ Đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ Ghép mô Hiến tạng Hiến xác

BÌNH LUẬN