Nhằm chủ động bảo đảm an toàn dân sinh và ổn định sản xuất trước những diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu, đặc biệt trước dự báo hiện tượng El Nino mùa khô 2026 - 2027 xuất hiện sớm, với nguy cơ đạt cường độ mạnh đến rất mạnh, tỉnh Vĩnh Long đã xây dựng các kịch bản chi tiết và sớm triển khai thực hiện nhằm chủ động kiểm soát nguồn nước, ngăn mặn đảm bảo cho sản xuất và dân sinh.

Cống Vũng Liêm (tỉnh Vĩnh Long) góp phần bảo vệ nguồn nước tưới tiêu và sinh hoạt của người dân trên địa bàn. Ảnh: Lê Thúy Hằng/TTXVN

Theo nhận định từ các cơ quan chuyên môn, hiện tượng El Nino giai đoạn 2026 - 2027 đã chính thức hình thành và sẽ duy trì trong mùa khô cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027. Trong đó, xác suất El Nino phát triển lên mức rất mạnh đạt cực đại khoảng 60 - 65% trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 01/2027. Tác động của El Nino dự báo khiến nền nhiệt trung bình tại tỉnh Vĩnh Long cuối năm 2026 và đầu năm 2027 cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,5 đến 2,5°C, xuất hiện từ 30 đến 95 ngày nắng nóng, với nhiệt độ cao nhất đạt 38 đến 38,5°C. Tổng lượng mưa cả năm 2026 dự báo thiếu hụt từ 20 đến 30%, mùa mưa kết thúc sớm vào khoảng 10 ngày cuối tháng 10/2026.

Điều đặc biệt chú ý, tình hình xâm nhập mặn dự báo sẽ lấn sâu vào nội đồng ngay từ giữa tháng 11/2026, với ranh mặn 4‰ có thể xâm nhập cách cửa sông 25 đến 30 km, tương đương với đợt mặn lịch sử mùa khô 2019 - 2020 và đặt cấp độ rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn ở cấp độ 3 vào các tháng đầu năm 2027.

Ông Lê Quang Răng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, trước tác động kép từ triều cường mùa mưa lũ và nguy cơ hạn mặn trong mùa khô, tỉnh Vĩnh Long đang tập trung đẩy nhanh tiến độ các công trình thủy lợi trọng điểm. Hai công trình hồ chứa nước ngọt quy mô lớn là hồ Láng Thé có dung tích khoảng 10 triệu m³ và hồ Lạc Địa có dung tích khoảng 2,3 triệu m³ đang được gấp rút hoàn thành để đưa vào sử dụng vào cuối năm 2026, nhằm gia tăng năng lực trữ ngọt.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, để quản trị rủi ro thiên tai, UBND tỉnh đã ban hành kịch bản ứng phó El Nino giai đoạn 2026 - 2027, phân theo 3 cấp độ. Cụ thể, kịch bản 1 ứng phó mức độ xâm nhập mặn nhẹ tương đương trung bình nhiều năm giai đoạn 2021 - 2026; Kịch bản 2 ứng phó mức độ tương đương mùa khô 2015 - 2016 ở cấp độ rủi ro thiên tai cấp 2; Kịch bản 3 ứng phó với diễn biến cực đoan tương đương đợt mặn lịch sử mùa khô 2019 - 2020 ở cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3.

Ngành nông nghiệp được giao trách nhiệm tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo sớm bằng việc đưa vào vận hành 14 trạm quan trắc khí tượng thủy văn nội đồng. Ứng dụng hiệu quả Hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các công nghệ hiện đại để theo dõi thời gian thực diễn biến thời tiết, nguồn nước nhằm hỗ trợ chỉ đạo ứng phó kịp thời.

Công tác điều tiết nước qua hệ thống cống thủy lợi được tuân thủ nghiêm ngặt theo các ngưỡng độ mặn kỹ thuật. Các đơn vị chức năng tiến hành đóng toàn bộ các cống đầu mối ven các sông lớn như sông Cổ Chiên và sông Hậu ngay khi độ mặn bên ngoài sông xuất hiện ở mức từ 1,0‰ trở lên. Ngược lại, khi độ mặn ngoài sông giảm xuống dưới 1,0‰, các cống sẽ được vận hành mở để tranh thủ lấy nước tiếp ngọt vào hệ thống kênh nội đồng, đồng thời duy trì mực nước đệm trong nội đồng tối thiểu từ +0,5 m trở lên.

Việc bơm nước phục vụ tưới tiêu nông nghiệp chỉ được thực hiện khi độ mặn đạt từ 1,0‰ trở xuống. Đối với nguồn nước thô phục vụ các nhà máy nước sinh hoạt, hệ thống thu nước sẽ ngưng bơm hút khi độ mặn đạt từ 3,0‰ trở lên và chỉ vận hành trở lại lúc triều xuống khi độ mặn giảm dưới 3,0‰; riêng tại khu vực Trà Vinh cũ, ngưỡng ngưng bơm hút nước thô sinh hoạt được quy định nghiêm ngặt ở mức độ mặn từ 0,5‰ trở lên

Tại tiểu vùng Bắc Bến Tre, tỉnh triển khai vận hành đồng bộ các cống đầu mối Tân Phú, Bến Rớ và cống Ba Lai để kiểm soát nguồn nước từ sông Tiền và sông Hàm Luông. Trong tình huống xâm nhập mặn diễn biến cực đoan, tỉnh sẽ thi công đập tạm Ba Lai dài 80 m tại vị trí hạ lưu cầu Ba Lai 1 nhằm tạo vùng tích trữ khoảng 15 triệu m³ nước ngọt phục vụ các nhà máy nước Sơn Đông, Hữu Định và Cái Cỏ. Tại các khu vực Giồng Trôm, Ba Tri và Bình Đại, hệ thống cống điều tiết gồm Sơn Đốc 1, Sơn Đốc 2, Cây Da, Vàm Hồ, K20, Trung Nhuận, Xẻo Rắn và các cống đê biển được vận hành phối hợp với công tác trữ nước tại hồ chứa Kênh Lấp và hồ chứa Lạc Địa.

Đối với tiểu vùng Nam Bến Tre, các công trình cống Cái Hàng, Sa Kê cùng hệ thống đê bao ven sông Hàm Luông, Cổ Chiên được theo dõi sát sao để ngăn mặn. Tỉnh cũng chuẩn bị phương án đắp đập tạm Đồng Khởi - Chín Thước dài 25 m và đập tạm Cả Chát - Kênh Phụ Nữ dài 45 m tại xã Hương Mỹ, kết hợp đẩy nhanh tiến độ Trạm bơm nước thô Cù Lao Minh để kết nối nguồn nước sinh hoạt liên vùng.

Tại khu vực Trà Vinh cũ, khi độ mặn ngoài sông đạt từ 1,0‰ trở lên, toàn bộ các cống đầu mối ven sông Cổ Chiên và sông Hậu sẽ đồng loạt đóng kín, bao gồm các cống lớn như Láng Thé, Cái Hóp, Mỹ Văn, Rạch Rum, Bông Bót, Tân Dinh, Cần Chông, Lộ Đá, La Bang, Vĩnh Bình, Rạch Rập, cùng tất cả các cống nhỏ dưới đê. Khi mặn giảm, nguồn nước ngọt sẽ được tiếp dẫn từ các trục kênh Trà Ngoa, Mây Phốp - Ngã Hậu, Cái Cá - Mây Tức, kết hợp vận hành các trạm bơm điện 3/2, Sóc Chùa, Phú Cần và 18 trạm bơm mới để đẩy nước ngọt vào nội đồng.

Đối với khu vực Vĩnh Long cũ, chính quyền địa phương thực hiện đóng toàn bộ các cống ngăn mặn ven sông Cổ Chiên nằm từ Quốc lộ 53 và Đường tỉnh 902 trở ra thuộc địa bàn các xã Quới An, Vũng Liêm, Trung Hiệp, Hiếu Thành, Trung Ngãi, Quới Thiện, Hiếu Phụng, cũng như các cống ven sông Hậu từ Quốc lộ 54 trở ra thuộc xã Trà Ôn, Vĩnh Xuân, Trà Côn, Lục Sĩ Thành và khu vực ven sông Măng. Việc vận hành khép kín và phân luồng điều tiết này nhằm đảm bảo ngăn chặn triệt để mặn xâm nhập, bảo vệ các vùng canh tác cây ăn trái và vùng lúa trọng điểm.

Tại các địa phương, chính quyền tích cực tuyên truyền, hướng dẫn người dân triển khai phương châm "4 tại chỗ" và chủ động "sống chung với lũ, hạn hán và xâm nhập mặn. Các hộ gia đình được khuyến cáo trang bị dụng cụ tích trữ nước ngọt đủ phục vụ sinh hoạt từ 2 đến 3 tháng trong thời gian cao điểm hạn mặn, đồng thời tận dụng ao, hồ và mương vườn để tích trữ nước sản xuất.

Cùng đó, ngành nông nghiệp tỉnh định hướng nông dân chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước và nhân rộng các mô hình tưới tiết kiệm đối với cây trồng có giá trị kinh tế cao, qua đó chủ động thích ứng hiệu quả với các tác động bất lợi của biến đổi khí hậu.

Phúc Sơn (TTXVN)