Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 19-10, sau khi nghe các tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội thảo luận ở tổ. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý về Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 19-10.

Thứ nhất, về nguyên tắc ưu tiên giải quyết nuôi con nuôi trong nước tại khoản 4, Điều 4 và yêu cầu đối với việc ghép trẻ tại Điều 20.

Khoản 4, Điều 4 quy định chỉ giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài khi không thể giải quyết nuôi con nuôi trong nước. Đại biểu đồng tình với nguyên tắc này. Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định rõ thế nào là không thể giải quyết nuôi con nuôi trong nước, chưa quy định rõ thời hạn và trách nhiệm tìm kiếm gia đình thay thế.

Theo Báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp, giai đoạn 2011-2025, trong số 3.410 trẻ em tại cơ sở nuôi dưỡng được giải quyết làm con nuôi nước ngoài, có 2.331 trẻ khuyết tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo. Nếu quy trình tìm gia đình trong nước kéo dài, thiếu thời hạn cụ thể thì có thể ảnh hưởng đến cơ hội được chăm sóc trong môi trường gia đình của các em.

Đề nghị bổ sung vào cuối khoản 4, Điều 4 nội dung sau: "Việc xác định không thể giải quyết nuôi con nuôi trong nước phải căn cứ vào kết quả tìm kiếm gia đình thay thế phù hợp với nhu cầu, hoàn cảnh của trẻ em trong thời hạn luật định; không được kéo dài thời gian tìm kiếm không cần thiết, ảnh hưởng đến lợi ích tốt nhất của trẻ em".

Đồng thời, đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 20 như sau: "Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm tổ chức tìm kiếm, lựa chọn gia đình thay thế trong nước, ghi nhận kết quả thực hiện và xác định việc không tìm được gia đình phù hợp trước khi giải quyết nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, trừ trường hợp nuôi con nuôi đích danh theo quy định của pháp luật. Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thời hạn thực hiện và cơ chế giải quyết đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt".

Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc ưu tiên nuôi con nuôi trong nước nhưng không làm kéo dài không cần thiết thời gian chờ đợi của trẻ em.

Thứ hai, về điều kiện bảo đảm thực hiện tại cấp xã và vai trò của người làm công tác xã hội tại Điều 16 và Điều 24.

Dự thảo Luật bổ sung nhiều nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn như đánh giá điều kiện nhận con nuôi, hỗ trợ ghép trẻ, đánh giá khả năng hòa nhập gia đình và hỗ trợ trẻ sau khi được nhận làm con nuôi.

Tuy nhiên, Báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp cho thấy năng lực chuyên môn của công chức cấp xã còn hạn chế ở một số nhiệm vụ chuyên sâu, trong khi dự kiến triển khai Luật không làm phát sinh yêu cầu bổ sung biên chế.

Đại biểu cho rằng, nếu chỉ giao thêm nhiệm vụ mà chưa có cơ chế hỗ trợ chuyên môn và nguồn lực phù hợp thì khó bảo đảm chất lượng thực hiện.

Đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 16 như sau: "Cơ quan có thẩm quyền giải quyết việc nuôi con nuôi được yêu cầu cơ quan chuyên môn, cơ sở trợ giúp xã hội và người làm công tác xã hội có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ việc xác minh, đánh giá điều kiện nuôi con nuôi. Việc phối hợp phải bảo đảm đúng thời hạn giải quyết và không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với người dân".

Đồng thời, đề nghị bổ sung vào Điều 24 một khoản quy định: "Người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết việc nuôi con nuôi phải có kiến thức, kỹ năng chuyên môn phù hợp với nhiệm vụ được giao. Nhà nước có trách nhiệm tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, bảo đảm kinh phí và có cơ chế huy động người làm công tác xã hội để thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật."

Đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể cơ chế phối hợp, tiêu chuẩn chuyên môn và nguồn kinh phí thực hiện.

Thứ ba, về theo dõi tình hình phát triển của trẻ em sau khi được nhận làm con nuôi tại Điều 22.

Báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp đã chỉ ra rằng công tác kiểm tra, theo dõi tình hình phát triển của con nuôi trong nước còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế đánh giá, hỗ trợ theo từng trường hợp.

Đại biểu cho rằng, nếu chỉ yêu cầu cha mẹ nuôi báo cáo định kỳ thì khó phát hiện kịp thời những trường hợp trẻ em gặp khó khăn, bị bỏ mặc hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Tuy nhiên, cũng cần tránh quy định kiểm tra quá mức, ảnh hưởng đến đời sống riêng tư của gia đình nhận nuôi.

Đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 22 như sau: "Việc theo dõi tình hình phát triển của con nuôi phải phù hợp với độ tuổi, hoàn cảnh và nhu cầu được hỗ trợ của trẻ em. Trường hợp phát hiện dấu hiệu trẻ em không được chăm sóc, nuôi dưỡng phù hợp hoặc có nguy cơ bị xâm hại, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan và người làm công tác xã hội để kịp thời xác minh, hỗ trợ, áp dụng biện pháp bảo vệ trẻ em theo quy định của pháp luật. Việc theo dõi phải bảo đảm quyền riêng tư, bí mật cá nhân và không gây cản trở không cần thiết đến đời sống gia đình."

Quy định này nhằm chuyển trọng tâm từ việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo sang theo dõi, hỗ trợ và bảo vệ thực chất quyền, lợi ích của trẻ em.

Thứ tư, về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi tại điểm b, khoản 1, Điều 27.

Dự thảo quy định trường hợp cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo là một trong những căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Đại biểu cho rằng, mắc bệnh hiểm nghèo không đồng nghĩa với việc không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng con. Nếu quy định không chặt chẽ có thể dẫn đến việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi không cần thiết, ảnh hưởng đến sự ổn định của gia đình và quyền lợi của trẻ em.

Đề nghị sửa đổi điểm b, khoản 1, Điều 27 theo hướng: "Con nuôi là người chưa thành niên mà cha nuôi, mẹ nuôi hoặc người nhận con nuôi là người độc thân chết, mất năng lực hành vi dân sự, phải chấp hành hình phạt tù hoặc mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng con nuôi và không có giải pháp chăm sóc phù hợp khác; việc chấm dứt nuôi con nuôi phải được Tòa án xem xét, quyết định trên cơ sở bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em."

Đồng thời, đề nghị rà soát các điều 26 và 29 để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em và tính thống nhất về hệ quả pháp lý khi chấm dứt việc nuôi con nuôi, đặc biệt đối với trường hợp người độc thân nhận con nuôi.

PV (lược ghi)