Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 19-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu tại phiên thảo luận ở tổ chiều 19-10.

Qua rà soát đối chiếu, đại biểu nhận thấy dự thảo trình tại kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất đã có rất nhiều nội dung được tiếp thu, điều chỉnh, đưa ra khỏi dự thảo trình kỳ này. Một số nội dung cụ thể là việc quy định hành vi mua bán trái phép chất ma túy có khối lượng đặc biệt lớn với hình phạt tử hình (khoản 5, Điều 251) dự  thảo lần này được quy định tại Điều 236. Vận chuyển trái phép chất ma túy và khoản 4, điều 237. Tội mua bán trái phép chất ma túy với mức án tù từ 20 năm hoặc chung thân.

Với quy định này, đại biểu vẫn còn băn khoăn vì dự thảo chưa quy định cụ thể. Việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình cần được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, nhất là các đường dây mua bán, vận chuyển ma túy quy mô lớn, có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, an ninh, trật tự xã hội. 

Thứ nhất, cần phân hóa rõ hơn trách nhiệm hình sự đối với hành vi mua bán trái phép chất ma túy có khối lượng đặc biệt lớn.

Tại khoản 4, Điều 237, dự thảo quy định hình phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đạt ngưỡng khối lượng lớn, trong đó có nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca từ 5kg trở lên; một số loại ma túy như đã nêu trong dự thảo. Theo đại biểu, cần tiếp tục nghiên cứu phân hóa khung hình phạt đối với trường hợp khối lượng ma túy đặc biệt lớn, vượt xa các ngưỡng trong quy định nên được xem xét trong một khung hình phạt riêng.

Thực tiễn cho thấy, ma túy với khối lượng đặc biệt lớn không chỉ có khả năng gây hại cho một số cá nhân mà còn được phân phối qua nhiều địa bàn, tiếp tục nuôi dưỡng các hoạt động phạm tội khác và để lại hậu quả lâu dài đối với gia đình và xã hội. Vì vậy, việc phân hóa trách nhiệm hình sự theo khối lượng, tính chất hành vi, vai trò của người phạm tội và các tình tiết tăng nặng là cần thiết để bảo đảm tính nghiêm minh, tương xứng của pháp luật.

Thứ hai, đề nghị bổ sung vào khoản 4, Điều 236 và khoản 4,  Điều 237 một khoản quy định về hình phạt tù chung thân không được giảm án đối với hành vi mua bán trái phép chất ma túy có khối lượng đặc biệt lớn.

Đây là vấn đề cần được cụ thể hóa trong Bộ luật, thay vì chỉ dừng ở việc áp dụng chung khung hình phạt hiện có. Quy định cụ thể sẽ thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước đối với nhóm hành vi đặc biệt nguy hiểm này, đồng thời tạo căn cứ pháp lý minh bạch hơn cho các cơ quan tiến hành tố tụng khi định tội, quyết định hình phạt. Tại Điều 236 và Điều 237 đã nêu số lượng cụ thể và khung hình phạt.

Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, xác định chính xác phạm vi các chất ma túy, cách quy đổi khối lượng hoặc thể tích tương đương và mối quan hệ giữa khoản được bổ sung với khoản 4 của Điều 236 và khoản 4, Điều 237, bảo đảm không chồng lấn hoặc tạo ra cách hiểu khác nhau khi áp dụng. Việc xác định ngưỡng cần dựa trên đánh giá khoa học, thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử và tính chất nguy hiểm của từng loại ma túy.

Đề xuất này không nhằm áp dụng hình phạt tù chung thân không giảm án một cách máy móc chỉ dựa vào khối lượng. Khi quyết định hình phạt, Tòa án vẫn cần xem xét đầy đủ vai trò của người phạm tội, mức độ tham gia trong đường dây, tính chất tổ chức, mục đích phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, khối lượng ma túy đặc biệt lớn cần được xác định là căn cứ pháp lý quan trọng để phân hóa trách nhiệm hình sự ở mức nghiêm khắc nhất là tù chung thân không giảm án.

Qua thực tiễn dù đã có khung hình phạt tử hình để răn đe nhưng các đối tượng vẫn luôn mua, bán, vận chuyển trái phép chất ma túy và vẫn diễn ra phức tạp len lõi từ thành thị đến nông thôn, mang đến hệ lụy rất lớn đối với gia đình và xã hội. Việc giảm khung hình phạt tử hình thể hiện tính nhân văn theo quốc tế, nhưng nên giữ khung hình phạt tù chung thân không giảm án là cần thiết.

PV (lược ghi)