Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 21-10, sau khi nghe các tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 21-10.

Qua nghiên cứu dự thảo luật, đại biểu cho đây là dự thảo luật liên quan trực tiếp đến quyền con người, sức khỏe, nhân phẩm và tính nhân văn của người hiến tặng các bộ phận của cơ thể người; đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về quản lý mô, tế bào, sản phẩm từ mô, tế bào và điều phối ghép. Đối chiếu với báo cáo thẩm tra số 1210/BC-UBVHXH16 ngày 10-10-2026 của Ủy ban Văn hóa - Xã hội, để dự thảo tiếp tục hoàn chỉnh bảo đảm tính thống nhất, khả thi và bảo vệ người hiến tặng nhất là người chưa thành niên, đại biểu góp ý một số điều khoản cụ thể sau:

Thứ nhất, về điều kiện hiến mô của người chưa thành niên được quy định tại các điều: Điều 10; khoản 4, Điều 11; điểm c, điểm d, điểm đ, điểm e, khoản 1, Điều 12; điểm b, khoản 1, Điều 23.

Đại biểu chia sẻ mục tiêu nhân đạo của việc mở rộng cơ hội hiến, nhưng người dưới 18 tuổi là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Tại điểm c, khoản, 1 Điều 12, phạm vi người nhận là “thành viên gia đình” còn rộng; đề nghị cân nhắc giới hạn trường hợp này trước hết đối với anh, chị, em ruột, đồng thời luật cần quy định cụ thể nguyên tắc xác định như thế nào là “không có người hiến trưởng thành phù hợp”. Tại 2 điểm c và điểm d, luật cần quy định cụ thể việc bảo đảm người hiến được tư vấn độc lập, được giải thích phù hợp với độ tuổi, ý chí của chính người hiến được ghi nhận rõ ràng và không tiến hành lấy mô nếu người hiến phản đối; cần nghiên cứu cơ chế đánh giá tâm lý độc lập và người làm chứng độc lập ngoài gia đình khi cần thiết. Riêng điểm d cho phép người dưới 15 tuổi hiến mô tái sinh để điều trị cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột là nội dung mới, cần có căn cứ thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ trước khi quyết định mở rộng.

Đối với điểm e, khoản 1, Điều 12 và điểm b, khoản 1, Điều 23, dự thảo cho phép sử dụng mô hoặc bộ phận cơ thể không còn tiếp tục sử dụng được cho chính người bệnh, kể cả trường hợp người hiến dưới 18 tuổi có văn bản đồng ý và người đại diện đồng ý. Đề nghị làm rõ đây chỉ là phần mô, bộ phận đã có chỉ định y khoa phải loại bỏ vì lợi ích điều trị của chính người bệnh; việc sử dụng cho người khác không được làm thay đổi chỉ định, kéo dài phẫu thuật hoặc làm tăng nguy cơ. Riêng điểm b, khoản 1, Điều 23, cần xử lý rõ mối quan hệ với điều kiện tại khoản 2, khoản 3, Điều 22, như Báo cáo thẩm tra đã lưu ý. Đồng thời, tại khoản 4, Điều 11, nên cho phép người dưới 18 tuổi tự mình hủy đăng ký hiến; ý chí tự nguyện đã đăng ký phải có thể được rút lại, không nên để người đại diện ngăn cản việc hủy.

Thứ hai, về hiến, nhận tinh trùng, noãn, phôi tại Điều 13.

Đề nghị bổ sung nguyên tắc người hiến và người nhận phải được tư vấn đầy đủ để hiểu rõ hệ quả pháp lý, y tế và tâm lý; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, đối chiếu dữ liệu giữa các cơ sở nhằm thực thi thực chất quy định chỉ hiến tại một cơ sở và chỉ sử dụng cho một phụ nữ hoặc một cặp vợ chồng.

Luật cần quy định rõ trách nhiệm cập nhật, bảo mật và kiểm tra dữ liệu; rà soát sự thống nhất với Luật Hôn nhân và gia đình và pháp luật về hỗ trợ sinh sản. Đối với điểm đ, khoản 3, Điều 13 về việc người vợ nhận tinh trùng của người chồng sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, đề nghị làm rõ mối liên hệ với điều kiện thể hiện ý chí của người hiến tại khoản 2, Điều 12, tránh suy đoán sự đồng ý chỉ từ quan hệ hôn nhân. Cụ thể:

Về xác thực nguyện vọng hiến sau khi chết tại điểm b, khoản 2, Điều 12; điểm a, khoản 1, Điều 20 và Điều 30, dự thảo Luật quy định về việc xác thực nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác theo các cách thức chưa thật sự thống nhất, nhất là đối với trường hợp người đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết nhưng không còn khả năng xác nhận lại ý chí của mình. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, thống nhất về nguyên tắc, hình thức thể hiện và phương thức xác minh nguyện vọng hiến trong các điều khoản có liên quan; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của người xác minh, người đại diện và cơ sở y tế nhằm bảo đảm nguyện vọng hiến là tự nguyện, xác thực, có căn cứ kiểm chứng, hạn chế nguy cơ giả mạo hoặc lợi dụng việc hiến vì mục đích khác. Theo đại biểu, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân, sự tự nguyện của người hiến và tính hợp pháp của việc lấy mô, bộ phận cơ thể người hoặc lấy xác, cần được quy định cụ thể ngay trong Luật và chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức, quy trình và phương thức tổ chức thực hiện.

Về Điều 30 quy định các trường hợp được lấy xác, đề nghị bổ sung quy định chặt chẽ hơn đối với người dưới 18 tuổi đã đăng ký hiến xác. Cần làm rõ điều kiện lấy xác, trong đó có yêu cầu về sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp tại thời điểm lấy xác, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên, đồng thời hạn chế phát sinh tranh chấp giữa cơ sở tiếp nhận và gia đình người hiến.

Thứ ba, về điều phối và quản lý dữ liệu tại khoản 6, Điều 28, Điều 29 và Điều 34.

Đại biểu tán thành nguyên tắc điều phối toàn quốc, công bằng, minh bạch và ưu tiên theo cấp cứu tại Điều 28. Tuy nhiên, khoản 6 yêu cầu chỉ được ghép sau khi có xác nhận hoặc mã điều phối quốc gia; theo tôi cần bổ sung quy trình và thời hạn xử lý, cơ chế dự phòng khi hệ thống gặp sự cố, bảo đảm không phát sinh khâu hành chính làm chậm cơ hội cứu sống người bệnh. Các tiêu chí ưu tiên cần được cụ thể hóa theo căn cứ y khoa, có thể kiểm tra, lưu vết và giải trình; trách nhiệm quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc chủ thể có thẩm quyền chuyên môn.

Thứ tư, về quyền lợi người hiến và nguồn lực bảo đảm được quy định tại các Điều 18, Điều 35 và Điều 37.

Tại Điều 18 quy định các quyền lợi của người hiến mô, trong đó có chăm sóc sức khỏe ngay sau khi hiến, chứng nhận, hỗ trợ một số chi phí và ưu tiên ghép khi có chỉ định. Tôi đề nghị bổ sung đầy đủ nguyên tắc, phạm vi và nguồn chi đối với chi phí cần thiết phát sinh trực tiếp từ quy trình hiến, kể cả trường hợp sau sàng lọc người hiến không đủ điều kiện; tránh để người hiến phải tự gánh chi phí hợp lý chỉ vì tham gia quy trình hiến; đồng thời cần quy định cơ chế theo dõi sức khỏe phù hợp với từng loại mô và nguy cơ sau hiến.

Tại Điều 35, đề nghị cần rà soát các nhóm chi ngân sách để không bỏ sót nhiệm vụ thiết yếu và xác định rõ trách nhiệm bố trí kinh phí. Tại khoản 1, Điều 37, đề nghị làm rõ tính chất pháp lý, cơ chế quản lý, sử dụng, công khai và kiểm toán quỹ hiến tạng; bảo đảm việc đóng góp không ảnh hưởng đến tiêu chí và thứ tự điều phối ghép. Đồng thời, cần nghiên cứu giải pháp nâng khả năng tiếp cận dịch vụ ghép đối với người có hoàn cảnh khó khăn như Báo cáo thẩm tra đã nêu.

PV (lược ghi)