Báo cáo chung mới đây của Trung tâm Nghiên cứu về Năng lượng và Không khí Sạch (CREA, Phần Lan) và tổ chức phi chính phủ Global Energy Monitor cho thấy, Trung Quốc đang đẩy nhanh xây dựng các nhà máy điện than mới để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đồng thời vẫn duy trì các khoản đầu tư kỷ lục vào năng lượng tái tạo. Động thái đó làm dấy lên lo ngại liệu quốc gia có lượng phát thải lớn nhất thế giới này có giảm đủ lượng khí thải carbon để hạn chế tình trạng biến đổi khí hậu hay không.

Một nhà máy điện than ở tỉnh Hồ Bắc. Ảnh: CNN

Theo báo cáo, hơn 50 tổ máy than lớn với công suất phát điện từ 1 gigawatt trở lên đã được Trung Quốc đưa vào vận hành trong năm 2025, tăng mạnh so với con số chưa tới 20 tổ máy mới được đưa vào vận hành mỗi năm trong thập niên trước. 

“Quy mô xây dựng nhà máy điện than mới của Trung Quốc thật đáng kinh ngạc. Chỉ riêng trong năm 2025, Trung Quốc đã đưa vào vận hành công suất điện than nhiều hơn của cả Ấn Độ trong toàn bộ thập niên qua” - đồng tác giả báo cáo Christine Shearer của Global Energy Monitor cho biết.

Chưa kể, tổng cộng 291 gigawatt công suất điện than vẫn trong giai đoạn phát triển vào cuối năm 2025, tương đương với khoảng 23% tổng công suất điện than đang hoạt động của Trung Quốc.

Dù vậy, Trung Quốc cũng thúc đẩy sản xuất năng lượng gió và mặt trời. Theo số liệu thống kê từ Cục Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc, trong năm 2025, nước này đã bổ sung 315 gigawatt công suất điện mặt trời và 119 gigawatt công suất điện gió. 

Vậy, vì sao Trung Quốc lại xây dựng quá nhiều nhà máy điện than mới mặc dù năng lượng tái tạo đáp ứng được tất cả nhu cầu tăng trưởng mới? Còn nhớ, đợt hạn hán và sóng nhiệt nghiêm trọng hồi năm 2022 đã làm giảm mạnh sản lượng thủy điện ở khu vực Tây Nam Trung Quốc, gây ra tình trạng thiếu điện. Chính điều này đã khiến các chính quyền địa phương lo ngại về an ninh năng lượng và dẫn đến việc họ phê duyệt hàng loạt dự án điện than mới.

Theo quan điểm của Chính phủ Trung Quốc, than đá cung cấp nguồn dự phòng ổn định cho các nguồn năng lượng như gió và mặt trời, vốn bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc nhấn mạnh rằng than đá nên “đóng vai trò nền tảng và cân bằng quan trọng” trong những năm tới. Trong khi đó, Hiệp hội Vận tải và Phân phối Than Trung Quốc gần đây cho rằng điện than vẫn sẽ rất cần thiết cho sự ổn định của hệ thống điện, ngay cả khi các nguồn năng lượng khác thay thế nó.

Hiện Trung Quốc đang ở giai đoạn phát triển nhanh hơn so với Mỹ hoặc châu Âu, do đó nước này cần nhiều năng lượng hơn để tiếp tục tăng trưởng. Chưa kể, điện là nguồn năng lượng cần thiết để duy trì hoạt động của các nhà máy ở quốc gia đông dân thứ hai thế giới và đáp ứng nhu cầu điện năng ngày càng cao của trí tuệ nhân tạo - một ưu tiên của Trung Quốc khi Bắc Kinh tìm cách trở thành cường quốc về công nghệ. “Trung Quốc đặt an ninh và độ tin cậy năng lượng lên hàng đầu. Khử carbon là một mục tiêu quan trọng nhưng không phải là mục tiêu duy nhất” - Tim Buckley, giám đốc tổ chức tư vấn Climate Energy, cho biết.

Tuy nhiên, Qi Qin, chuyên gia phân tích tại CREA và là một trong những tác giả của báo cáo, cho rằng việc xây dựng quá nhiều công suất điện than có thể làm chậm quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch hơn. Do đó, báo cáo kêu gọi Trung Quốc đẩy nhanh việc loại bỏ các nhà máy điện than cũ kỹ và kém hiệu quả, đồng thời đảm bảo rằng lượng khí thải của ngành điện không tăng trong giai đoạn 2025-2030.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)