24/02/2013 - 19:52

Dịch vụ tư vấn xây dựng cánh đồng mẫu

CẦU NỐI DOANH NGHIỆP VỚI NÔNG DÂN

Số lượng, quy mô cánh đồng mẫu sản xuất lúa đã và đang có sự gia tăng đáng kể. Nhưng phần lớn đều chưa có được hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Đây cũng là một trong những khó khăn khiến nông dân chưa thể yên tâm khi tham gia thực hiện mô hình này. Dù chưa phải là nhiều, nhưng sự xuất hiện của mô hình dịch vụ tư vấn xây dựng cánh đồng mẫu đã liên kết được nông dân với doanh nghiệp bằng các hợp đồng tiêu thụ... đang mở ra hướng phát triển tích cực và hiệu quả.

Nhiều cánh đồng mẫu ở Sóc Trăng có hợp đồng tiêu thụ từ dịch vụ tư vấn xây dựng cánh đồng mẫu. 

Theo mục tiêu ban đầu của việc phát triển mô hình cánh đồng mẫu lớn do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) phát động là tạo mối liên kết giữa nông dân với các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh lương thực. Mục tiêu trên nhằm tạo cho doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ổn định để ổn định về sản lượng và số lượng phục vụ cho xuất khẩu; đồng thời tạo nguồn tiêu thụ ổn định cho nông dân. Tuy nhiên, từ khi triển khai thực hiện mô hình này đến nay, cả doanh nghiệp lẫn nông dân đều không mấy mặn mà với chuyện ký kết hợp đồng tiêu thụ. Trong khi đó, dù chỉ với mục đích bán sản phẩm, nhưng các doanh nghiệp đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật…) lại tham gia mô hình cánh đồng mẫu khá thuận lợi do họ định hướng, bán sản phẩm cho nông dân với giá gốc, giúp giảm chi phí đầu tư ở mỗi vụ sản xuất.

Nguyên nhân doanh nghiệp lương thực còn "đứng ngoài cuộc" thì có nhiều. Nhưng, chủ yếu vẫn là chuyện "bẻ kèo" lẫn nhau mỗi khi có sự biến động giá lúa trên thị trường do cơ chế ràng buộc các bên tham gia vẫn chưa rõ ràng, chặt chẽ. Giáo sư – Tiến sĩ Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng Trường Đại học Tân Tạo (Long An) - một chuyên gia lĩnh vực nông nghiệp, lý giải: "Do không có thị trường tiêu thụ ổn định nên phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu gạo không muốn ký kết hợp đồng tiêu thụ với nông dân mà chỉ đi mua qua thương nhân mỗi khi đã ký được hợp đồng xuất khẩu". Một lý do khác khiến doanh nghiệp ngại tham gia ký kết hợp đồng tiêu thụ là do thiếu vốn và điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị (nhà máy xay xát, kho chứa, lò sấy…) còn hạn chế. Ông Lâm Định Quốc, Giám đốc Công ty Lương thực Sóc Trăng, nhìn nhận: "Dù rất muốn tham gia vào cánh đồng mẫu, nhất là cánh đồng mẫu sản xuất lúa thơm đặc sản Sóc Trăng (ST), nhưng do hệ thống nhà máy xay xát, kho chứa, lò sấy chưa được đầu tư đảm bảo nên thời gian qua, công ty đành "bỏ lỡ" cơ hội này. Tuy nhiên, từ vụ đông xuân 2012-2013, công ty sẽ tham gia mạnh vào cánh đồng mẫu sản xuất lúa thơm ST vì hệ thống kho chứa, lò sấy, nhà máy xay xát ở Ngã Năm đã hoàn thành".

Doanh nghiệp luôn muốn có nguồn hàng lớn, chất lượng cao để được người tiêu dùng tín nhiệm, nhưng do thiếu sự tin tưởng lẫn nhau nên giữa họ và nông dân khó trực tiếp liên kết với nhau, mà thường phải thông qua một đầu mối trung gian. Theo nhiều doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo, nếu doanh nghiệp đầu tư trực tiếp cho nông dân, rất dễ bị "bẻ kèo" nên thường phải thông qua trung gian địa phương. Có lẽ đây cũng chính là lý do một số doanh nghiệp muốn tạo nguồn hàng ổn định tìm đến với dịch vụ tư vấn xây dựng cánh đồng mẫu. Kỹ sư Hồ Quang Cua, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng, phân tích: "Sự thiếu tin tưởng bắt nguồn từ việc doanh nghiệp không thường xuyên trực tiếp với nông dân do họ thiếu nhân lực cho công việc này. Do đó, việc một số cán bộ kỹ thuật nông nghiệp địa phương đứng ra làm cầu nối là hết sức cần thiết. Thời gian qua, đã có một số cán bộ khuyến nông, bảo vệ thực vật làm được điều này và làm rất hiệu quả, được cả nông dân lẫn doanh nghiệp tín nhiệm".

Sự xuất hiện của những người làm công tác dịch vụ cánh đồng mẫu như một tất yếu cho quá trình phát triển mô hình này. Anh Nguyễn Minh Trí, Trưởng trạm Khuyến nông huyện Ngã Năm, một trong những người làm dịch vụ này rất thành công, cho biết: "Thường thì doanh nghiệp chỉ đầu tư giống cho nông dân, đến cuối vụ mới thu tiền. Công việc của người làm dịch vụ là tập hợp nông dân để tổ chức sản xuất theo đúng quy trình kỹ thuật. Hàng tuần, phải đi thăm đồng để hướng dẫn nông dân cách chăm sóc, phòng trị dịch hại kịp thời, cho đến khi doanh nghiệp thu mua được lúa, nông dân thu đủ tiền bán lúa thì mới hết trách nhiệm". Với cách làm này, chỉ tính riêng năm 2012, anh Trí đã thực hiện hàng trăm héc-ta, giúp nông dân có được đầu ra ổn định. Anh Trí cho biết thêm: "Hợp đồng được thực hiện rất chặt chẽ nên không chỉ nông dân và doanh nghiệp yên tâm, mà người đứng trung gian như mình cũng không phải lo lắng".

Hiện nay, cách làm này đang được phần lớn doanh nghiệp chọn thực hiện khi tham gia cánh đồng mẫu. Đã là dịch vụ tất nhiên doanh nghiệp phải chi trả một mức phí nhất định, nhưng vẫn lợi hơn rất nhiều so với việc tự mình đi thực hiện như những doanh nghiệp kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Ở vụ đông xuân 2012-2013, Công ty Lương thực Sóc Trăng cũng thực hiện hàng trăm héc-ta lúa thơm ST ở huyện Ngã Năm theo phương thức này. Như vậy, có thể thấy, để nông dân yên tâm tham gia mô hình cánh đồng mẫu, rất cần có những cầu nối như thế nhằm giúp nông dân và doanh nghiệp có thể liên kết với nhau dễ dàng hơn. Đây cũng là tiền đề cho việc đưa tiêu chí doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải có vùng nguyên liệu như Bộ NN&PTNT đề xuất và cũng nhằm giải quyết tốt vấn đề tạm trữ lúa hỗ trợ trực tiếp nông dân vốn gây nhiều tranh cãi trong thời gian qua.

Bài, ảnh: Xuân Trường

Chia sẻ bài viết