ĐBSCL là vùng sản xuất nông sản lớn nhất cả nước, nhưng phần lớn hàng hóa xuất khẩu phải trung chuyển qua các đầu mối ngoài vùng. Trong hành trình xây dựng một trung tâm logistics đủ sức dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực, TP Cần Thơ đang có cơ hội lớn, nhưng cũng đối mặt với không ít điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Hoạt động tại Tân Cảng Cái Cui, TP Cần Thơ.

Vị thế dẫn dắt

Nằm ở vị trí trung tâm vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ có hệ thống sông ngòi dày đặc, khả năng kết nối đường thủy nội địa xuyên suốt, sân bay quốc tế, các khu công nghiệp và mạng lưới giao thông liên vùng đang từng bước hoàn thiện và tiếp giáp với các vùng nguyên liệu nông sản lớn. Tuy nhiên, năng lực dịch vụ logistics tại chỗ hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Hạn chế thể hiện ở hệ thống đường bộ cao tốc trục dọc và trục ngang kết nối liên tỉnh mới ở giai đoạn đầu xây dựng và hiện tượng bồi lắng tại các luồng hàng hải trọng điểm, đặc biệt là luồng cho tàu container trọng tải lớn di chuyển vào sông Hậu.

Mỗi năm, hàng triệu tấn lúa gạo, trái cây và thủy sản từ ĐBSCL được đưa đến các thị trường trên thế giới phần lớn phải vận chuyển lên TP Hồ Chí Minh hoặc cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Mục tiêu đưa Cần Thơ trở thành trung tâm logistics của ĐBSCL được xem là một trong những giải pháp quan trọng để tái cấu trúc chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận chuyển và nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu.

Theo ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Cần Thơ, logistics không chỉ là dịch vụ vận tải, kho bãi hay giao nhận hàng hóa mà còn là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế, quyết định hiệu quả tổ chức lưu thông hàng hóa, thương mại và giá trị.

TP Cần Thơ đang sở hữu nhiều lợi thế để đảm nhận vai trò đầu mối logistics của vùng. Sau khi mở rộng không gian phát triển, vai trò trung tâm vùng của Cần Thơ càng được củng cố, kỳ vọng trở thành nơi điều phối các dòng luân chuyển hàng hóa của toàn vùng, kết nối sản xuất với thị trường trong nước và quốc tế.

Ông Lê Thanh Hòa, Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội TP Cần Thơ cho rằng, mục tiêu của thành phố không chỉ xây dựng một trung tâm logistics đơn thuần, mà hướng đến vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa, điều phối chuỗi cung ứng và kết nối hiệu quả giữa sản xuất với thị trường. Kỳ vọng này cũng phù hợp với định hướng phát triển logistics quốc gia trong giai đoạn mới, khi ĐBSCL được xác định là vùng trọng điểm cần hình thành một đầu mối logistics đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi cung ứng nông sản.

Tháo gỡ nút thắt

Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam cho rằng, chi phí vận tải thủy thấp hơn đáng kể so với đường bộ, tạo dư địa rất lớn để ĐBSCL giảm giá thành hàng hóa. Tuy nhiên, do hệ thống luồng tuyến chưa đồng bộ, nhiều khu vực bị bồi lắng và luồng cho tàu trọng tải lớn vào sông Hậu chưa thật sự ổn định nên phần lớn container xuất khẩu của vùng phải vận chuyển bằng đường bộ lên TP Hồ Chí Minh. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu phải đầu tư nạo vét, duy tu các tuyến luồng huyết mạch để dòng container có thể được tổ chức ngay tại vùng sản xuất thay vì vận chuyển lòng vòng như hiện nay.

Bên cạnh hạ tầng giao thông, chuỗi logistics lạnh cũng được xem là điểm nghẽn lớn của toàn vùng. Là trung tâm sản xuất nông sản, thủy sản lớn nhất cả nước nhưng ĐBSCL thiếu những trung tâm kho lạnh quy mô lớn, các cơ sở sơ chế, bảo quản hiện đại và dịch vụ hậu cần chuyên sâu gắn với vùng nguyên liệu. Điều này khiến tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch còn cao, làm giảm khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), số doanh nghiệp logistics của Cần Thơ hiện chiếm khoảng 7% trên tổng số doanh nghiệp logistics cả nước. Đây là tỷ lệ còn khá thấp so với vai trò trung tâm vùng mà thành phố đang hướng tới. Muốn xây dựng một trung tâm logistics hiện đại, Cần Thơ cần có giải pháp thu hút thêm các doanh nghiệp đầu tàu, tiên phong trong lĩnh vực logistics. Đồng thời, cần hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương nâng cấp từ mô hình cung cấp dịch vụ đơn lẻ lên mô hình logistics tích hợp như 3PL, 4PL thông qua tiếp cận công nghệ và các chương trình hỗ trợ chuyên ngành. VLA đang triển khai dự án AgroLog nhằm phát triển chuỗi giá trị logistics nông sản. Đây được xem là hướng đi phù hợp đối với ĐBSCL, khi logistics không thể tách rời chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp. Hiệp hội mong muốn đồng hành cùng TP Cần Thơ trong việc xây dựng các trung tâm sơ chế, bảo quản nông sản chất lượng cao mang tầm khu vực.

Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của Singapore, Hà Lan và Đức, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại với 8 hợp phần cốt lõi, gồm kết nối hạ tầng đa phương thức, năng lực logistics, hiệu năng logistics, dịch vụ giá trị gia tăng, logistics số, logistics xanh, liên kết vùng - quốc tế và hệ sinh thái logistics.

Theo các chuyên gia, 5 điểm nghẽn lớn nhất logistics của Cần Thơ hiện nay là hiệu năng logistics còn thấp và chi phí cao; thiếu các dịch vụ logistics giá trị gia tăng; năng lực logistics chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; logistics xanh phát triển chậm; logistics số còn thiếu nền tảng dữ liệu dùng chung. Những nhận định này cho thấy phát triển logistics không đơn thuần là xây dựng thêm cảng biển hay kho bãi. Điều quan trọng hơn là hình thành một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh, nơi hạ tầng giao thông, chuỗi lạnh, doanh nghiệp logistics, nền tảng dữ liệu số và các dịch vụ giá trị gia tăng được kết nối đồng bộ.

Con đường để TP Cần Thơ trở thành đầu mối logistics của vùng ĐBSCL chắc chắn còn nhiều việc phải làm. Nhưng với sự quan tâm của Trung ương, quyết tâm của địa phương, cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, thành phố đang có cơ hội để chuyển hóa tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, Cần Thơ sẽ hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược trở thành trung tâm điều phối chuỗi cung ứng của toàn vùng ĐBSCL.

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG