Mỹ vừa phê duyệt bán lô máy bay tương đương 2 phi đội cho Saudi Arabia, đánh dấu thương vụ mua vũ khí mới nhất của vương quốc vùng Vịnh này kể từ khi chiến sự Iran bùng phát.

Tiêm kích F-35B xuất kích từ tàu chiến Mỹ. Ảnh: f35.com

Ngày 17-9, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo đã duyệt thương vụ tiềm năng để bán cho Saudi Arabia tổng cộng 48 chiến đấu cơ tàng hình F-35 và thiết bị liên quan, có giá trị 24,3 tỉ USD. "Thương vụ được đề xuất sẽ nâng cao khả năng răn đe của Saudi Arabia trước các mối đe dọa trong hiện tại và tương lai, bằng cách tăng cường năng lực phòng thủ nội địa và cải thiện khả năng phối hợp với lực lượng Mỹ", thông báo có đoạn viết. Quốc hội Mỹ sẽ có 30 ngày kể từ khi nhận thông báo để quyết định có chặn thương vụ này hay không. 

Dấy lên lo ngại

Mỹ hiện chỉ chấp thuận bán F-35 cho các đồng minh thân cận nhất. Israel là quốc gia duy nhất ở Trung Đông đang vận hành loại tiêm kích tiên tiến này. Saudi Arabia từ lâu đã tìm cách mua F-35 nhưng Israel bày tỏ lo ngại về việc bán chúng cho Riyadh. 

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết thương vụ F-35 sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự trong khu vực, phù hợp với chính sách lâu nay của Washington rằng Tel Aviv phải duy trì "ưu thế quân sự mang tính định tính" trong khu vực. Theo khái niệm này, Israel cần duy trì khả năng đánh bại bất kỳ đối thủ nào trong khu vực, kể cả khi phải chạm trán với nhiều lực lượng cùng lúc.

Công nghệ tàng hình trang bị trên F-35 cho phép máy bay né tránh sự phát hiện của đối phương và đây được coi là chiến đấu cơ tiên tiến nhất thế giới. Vì thế, Mỹ cũng lo ngại về nguy cơ Trung Quốc tiến hành hoạt động gián điệp liên quan đến dòng F-35. Tờ The New York Times tuần này cho biết giới phân tích tình báo Mỹ đã nêu khả năng Trung Quốc mua được công nghệ liên quan chiến đấu cơ F-35 thông qua quan hệ đối tác quân sự và an ninh với Saudi Arabia.

Những lo ngại này không phải là mới. Các vấn đề tương tự cũng từng xuất hiện ở nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump liên quan đề xuất bán F-35 cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Chính quyền Tổng thống Joe Biden sau đó đã hủy thương vụ này sau khi xem xét những lo ngại về việc UAE ngày càng mở rộng các mối liên hệ quân sự, tình báo và công nghệ với Trung Quốc.

Khách hàng mua vũ khí lớn nhất của Mỹ

Saudi Arabia đã trải qua hàng thập kỷ hợp tác quân sự với Mỹ và là khách hàng mua vũ khí cũng như thiết bị quốc phòng lớn nhất của Mỹ. Kế hoạch "tậu" F-35 đánh dấu thương vụ mới nhất trong một loạt hợp đồng mua vũ khí lớn của Saudi Arabia trong năm nay. Bộ Ngoại giao Mỹ hồi đầu tháng 9 thông báo duyệt hợp đồng bán cho đồng minh vùng Vịnh này hơn 10.000 quả bom trị giá 5 tỉ USD, cũng như 60 động cơ xe tăng và thiết bị liên quan trị giá 750 triệu USD. Washington vào tháng 7 cũng duyệt thỏa thuận trị giá gần 2 tỉ USD để bán 20.000 rocket APKWS II cùng các thiết bị liên quan cho Riyadh.

Các động thái trên diễn ra trong bối cảnh Saudi Arabia đã nhiều lần bị Iran tập kích kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát cuối tháng 2. Nước này cũng hứng chịu các cuộc tấn công từ nhóm vũ trang Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen.

Vấn đề F-35 cũng gắn liền với những nỗ lực ngoại giao rộng hơn. Chính quyền Biden trước đây từng cân nhắc cung cấp F-35 cho Saudi Arabia nếu Riyadh bình thường hóa quan hệ với Israel, nhưng nỗ lực này cuối cùng đã bị đình trệ.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP, Times of India)