Lực lượng nổi dậy Houthi ở Yemen đang mở rộng quyền kiểm soát đối với các hành lang hàng hải tại Biển Đỏ, với mục tiêu chính là nhắm vào Saudi Arabia. Tuy nhiên, các động thái quân sự này đồng thời gây nguy hiểm cho Ai Cập.

Thách thức nghiêm trọng

Houthi đang chiến đấu nhằm gia tăng sự hiện diện tại cửa ngõ phía Nam Biển Đỏ. Lực lượng thân Iran hiện kiểm soát đảo núi lửa Perim, nằm ngay giữa eo biển Bab el-Mandeb cũng như các khu vực dọc bờ biển phía Tây Yemen và một số đảo chiến lược khác.

Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi (phải) đón tiếp Hoàng Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman trong chuyến thăm Cairo ngày 15-9 nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ từ Ai Cập. Ảnh: Sudantribune

Những bước tiến này đang gia tăng sức ép lên Saudi Arabia, quốc gia từng phát động cuộc chiến chống Houthi ở Yemen.

Nhưng Ai Cập cũng đang chịu nhiều áp lực. An ninh ở phía Nam Biển Đỏ đặc biệt quan trọng đối với nước này vì tàu thuyền phải đi qua eo biển Bab el-Mandeb để có thể tới Kênh đào Suez từ châu Á. Kênh đào này là một trong những nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhất của Cairo, cùng với du lịch, xuất khẩu và kiều hối từ người Ai Cập sống ở nước ngoài. Kênh đào Suez cũng mang lại cho Ai Cập tầm quan trọng địa chiến lược bởi thông thường có tới 15% thương mại toàn cầu đi qua tuyến đường này.

Các cuộc tấn công của Houthi hồi cuối năm 2023, nhằm ủng hộ người Gaza trong cuộc chiến với Israel, đã khiến các công ty vận tải biển từ bỏ tuyến hàng hải ngắn nhất giữa châu Á và châu Âu để chuyển hướng tàu đi vòng qua châu Phi. Sự gián đoạn này khiến Ai Cập thiệt hại khoảng 800 triệu USD/tháng.

Gần đây hơn, tình hình đã bắt đầu cải thiện. Do giá dầu tăng và chi phí đi vòng qua châu Phi bị đội lên, các công ty vận tải biển đã sử dụng lại Biển Đỏ. Doanh thu Kênh đào Suez đã phục hồi 23%, lên gần 4,7 tỉ USD trong năm tài chính 2025-2026, mặc dù vẫn còn thua xa kỷ lục xấp xỉ 8,8 tỉ USD đạt được trong tài khóa 2022-2023.

Tuy nhiên, giao tranh tái diễn quanh eo biển Bab el-Mandeb có thể đảo ngược đà phục hồi này. Theo tổ chức Kpler, lưu lượng hàng hải tại eo biển đã giảm. Ngày 14-9 chỉ ghi nhận 21 tàu, giảm so với 28 chiếc hôm trước đó. Vào giữa tháng 7, trung bình có 47 tàu đi qua Bab el-Mandeb mỗi ngày.

Trong bối cảnh hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột Mỹ - Iran, bất kỳ sự cản trở nghiêm trọng nào tại Bab el-Mandeb cũng sẽ đe dọa cả hai tuyến hàng hải chính vốn được sử dụng để vận chuyển dầu từ vùng Vịnh ra các thị trường quốc tế. Theo các chuyên gia, không tuyến đường nào có thể được xem là phương án thay thế độc lập, bởi dòng chảy dầu mỏ và thương mại phụ thuộc vào các kết nối an toàn tại nhiều điểm khác nhau.

Ai Cập không phải mục tiêu chính của Houthi, nhưng vẫn chịu tác động gián tiếp khi mất hàng tỉ USD phí quá cảnh qua Kênh đào Suez. Cùng với các yếu tố khác, điều này đã kéo căng nền kinh tế Ai Cập và buộc Cairo phải nhận gói cứu trợ từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Ưu tiên kiềm chế

Cho đến nay, Ai Cập vẫn kháng cự sức ép nhằm buộc nước này tham gia cuộc chiến chống Iran. Tương tự, khi Houthi nhắm mục tiêu vào hoạt động vận tải thương mại trên Biển Đỏ hồi năm 2023, Cairo cũng đã từ chối can dự. Ai Cập xem các hành động của Houthi tại Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb là đang tác động, chứ không nhằm vào nước này. Khi xử lý diễn biến mới dọc bờ biển Yemen, Ai Cập sẽ dựa trên những kinh nghiệm trong quá khứ, các tính toán về an ninh quốc gia và chính sách cân bằng truyền thống của mình. Ai Cập, đồng minh thân cận của Saudi Arabia, có những ký ức cay đắng về cuộc can thiệp của nước này tại miền Bắc Yemen năm 1962

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Business Insider Africa)