Ngay sau khi Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất cho phép Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU), Tổng thống Mỹ Donald Trump lên tiếng gọi đây là “hành động thù địch” và đe dọa sẽ áp đặt thuế quan nặng nề hoặc đình chỉ thương mại với toàn khối 27 quốc gia thành viên này.

Thông điệp của EU và phản ứng của ông Trump

Ngày 16-9, trong bài phát biểu thường niên trước Nghị viện châu Âu với sự chứng kiến của khách mời đặc biệt - Thủ tướng Canada Mark Carney, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cho rằng EU và Canada cần tăng cường hợp tác trong bối cảnh các nền dân chủ đang đối mặt với “sự rạn nứt trong hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ”.

Thủ tướng Canada Mark Carney và Chủ tịch EC Ursula von der Leyen tại hội trường Nghị viện châu Âu ở Strasbourg (Pháp) hôm 16-9.  Ảnh: AP

“Châu Âu và Canada cùng tin tưởng vào nền dân chủ, rằng quyền lực không thuộc về kẻ mạnh nhất, giàu có nhất hay ồn ào nhất, mà thuộc về tất cả chúng ta”, bà von der Leyen nhấn mạnh trong bài phát biểu được soạn sẵn, đồng thời  bổ sung thêm ý tưởng: “Tôi mong muốn được hợp tác với Ngài Thủ tướng Carney để mở đường cho Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU”.

EU chưa từng có quy chế “thành viên liên kết”, mặc dù khối này có quan hệ chặt chẽ với Na Uy, Iceland và Thụy Sĩ, cho phép các nước này hội nhập kinh tế sâu rộng và tuân thủ nhiều quy định của EU. 

Nói trước báo giới sau bài phát biểu của Chủ tịch EC, Tổng thống Trump bày tỏ rằng viễn cảnh Canada trở thành “thành viên liên kết” của EU là “nực cười” và lặp lại chế giễu “Canada là đối tác thương mại tồi tệ”.  Với EU, nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng ý tưởng trên có thể là “hành động thù địch” và cảnh báo ông sẽ áp đặt các mức thuế quan rất nặng hoặc ngừng giao thương với châu Âu đối với nhiều mặt hàng. “Nếu đó là ý định tốt thì không sao. Nếu là ý định xấu, chúng tôi sẽ áp thuế nhập khẩu rất nặng với châu Âu”, ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh.

EU - Canada hướng đến một liên minh

Ngoài ý tưởng trên, bà von der Leyen tuyên bố EU và Canada đã đến lúc phải chuyển từ hợp tác dựa trên thương mại sang một “liên minh vì tương lai” rộng lớn hơn và đưa quan hệ giữa hai bên lên mức cao nhất có thể. Bà đánh giá hai bên có thể tập trung vào lĩnh vực sản xuất thông minh, thành lập một liên minh công nghệ phục vụ công nghiệp quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng, pin, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng, an ninh kinh tế và phát triển dự án biểu tượng tại Bắc Cực. “Đây là mối quan hệ đối tác không nhằm chống lại bất kỳ ai khác, mà là vì sức mạnh chung của chúng ta”, nhà lãnh đạo EC nhấn mạnh.

Về phần mình, Thủ tướng Carney đã có bài phát biểu đáp lại trước Nghị viện châu Âu ngày 17-9. Trước khi bắt đầu chuyến thăm châu Âu, Thủ tướng Carney cũng đã tuyên bố nước này sẽ theo đuổi một “liên minh an ninh và kinh tế độc đáo” với lục địa già. Ông lưu ý rằng đầu năm nay, Canada đã trở thành quốc gia ngoài châu Âu đầu tiên tham gia chương trình tín dụng quốc phòng trị giá 150 tỉ Euro của EU, mở ra cơ hội lớn hơn cho các doanh nghiệp quốc phòng Canada cung cấp sản phẩm cho thị trường châu Âu.

Phát biểu trước các nhà đầu tư, lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức chính phủ tại Hội nghị thượng đỉnh Đầu tư Canada được tổ chức lần đầu tiên hôm 15-9, Thủ tướng Carney cũng phê phán chính sách thương mại cường quyền của chính quyền Trump: “Thế giới đang trở nên chia rẽ và nguy hiểm hơn. Chủ quyền và sự cởi mở đang ở thế giằng co. Hội nhập kinh tế đang bị biến thành vũ khí. Thuế quan được sử dụng như một công cụ gây sức ép”.

Ngoài EU, Canada ngày 16-9 cũng đã chính thức nộp đơn xin gia nhập Lực lượng Viễn chinh chung (JEF) do Anh dẫn đầu sau cuộc gặp đầu tiên giữa ông Carney và tân Thủ tướng Anh Andy Burnham tại thành phố Liverpool. JEF là một cơ chế hợp tác quân sự phản ứng nhanh gồm 10 quốc gia châu Âu thuộc thành viên NATO ở khu vực Bắc Đại Tây Dương. Động thái này cho thấy Canada đang tìm kiếm sự hợp tác quân sự chặt chẽ hơn với các quốc gia châu Âu nhằm giảm phụ thuộc an ninh vào Mỹ.

ĐỨC TRUNG