Chính phủ Nigeria vừa lập ủy ban liên bộ để điều tra vấn nạn bằng cấp giả. Trước đó, Abuja đã ban hành lệnh cấm đối với chứng chỉ của 18 trường đại học nước ngoài sau báo cáo điều tra gây chấn động về hoạt động kinh doanh đang bùng nổ này.

Hơn 10.000 sinh viên Nigeria đang học tập tại Benin và Togo có thể bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm mới của chính phủ. Ảnh: Arise news

Có bằng đại học trong… 6 tuần

Bằng cấp giả là vấn đề phổ biến ở Nigeria. Chúng được ưa chuộng vì tăng khả năng cạnh tranh tìm được việc làm hoặc cơ hội thăng tiến giữa kẻ lười biếng hoặc yếu kém về năng lực với những sinh viên phải trải qua ít nhất 4 năm học tập để lấy được bằng cấp. Theo trang tin Daily Nigerian, đã có nhiều trường hợp người sử dụng chứng chỉ giả dễ dàng được nhận vào làm ở cơ quan nhà nước hoặc được bầu vào các chức vụ dân cử, trong khi người thật sự có bằng cấp chuyên môn lại thất nghiệp và mòn mỏi chờ đợi cơ hội trong vô vọng.

Tuy vấn nạn này không mới, phóng viên Umar Audu cho biết điều gây chú ý là làm cách nào có được chứng chỉ học thuật dễ dàng và nhanh chóng. Ðể lấy thông tin trực tiếp, Audu đã bí mật thâm nhập vào tổ chức chuyên bán các bằng cấp từ nhiều nước láng giềng cho những người sẵn lòng mua trong nước với “giá cả phải chăng”. Sau 2 tháng liên lạc người đại diện và thanh toán các chi phí, Audu có trong tay bảng điểm và bằng Cử nhân Khoa học về Truyền thông Ðại chúng của Ðại học ESGT ở Cộng hòa Benin vốn cần tới 4 năm đào tạo. Thậm chí khi quét mã kiểm tra, thông tin hiện ra xác nhận đó là bằng được cấp chính thức của Ðại học ESGT.

Tăng cường nỗ lực trấn áp

Năm 2018, Nigeria trong nỗ lực giải quyết mối đe dọa bằng cấp không đạt tiêu chuẩn đã đưa vào danh sách đen một số tổ chức đào tạo có vấn đề ở Benin, Cameron, Ghana và Togo. Bộ trưởng Giáo dục lúc bấy giờ là ông Adamu Adamu cũng cử một số quan chức đến Benin và Togo để tìm hiểu thực tế. Ông còn lập một ủy ban gồm 16 thành viên để sàng lọc hồ sơ của 40.000 người Nigeria có bằng cấp từ các trường đại học nước ngoài. Tuy nhiên, kinh doanh bằng cấp giả vẫn nở rộ ở Nigeria bởi nhiều trường đại học và cao đẳng trong nước cũng tham gia vào các hoạt động gian lận. Bên cạnh đó là tình trạng hối lộ và tham nhũng tràn lan ở Bộ Giáo dục, Cơ quan Di trú cùng nhiều bộ phận liên quan trong chính phủ nhằm hạ thấp quy định về tiêu chuẩn giúp bằng cấp giả dễ dàng “nhập khẩu” vào nước này. Chẳng hạn như các trường đại học ở Benin và Togo, trang Daily Nigerian dẫn nguồn tin quen thuộc tiết lộ hầu hết những cơ sở có người Nigeria theo học đều thiếu khóa đào tạo bằng tiếng Anh và hoạt động trái với tiêu chí của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO) về giảng dạy ngôn ngữ. Một số nơi đào tạo ngành y nhưng không có phòng thí nghiệm và cơ sở vật chất cần thiết.

Theo giảng viên Ibrahim Shatambaya, sự gia tăng của bằng cấp giả đã làm suy yếu hệ thống giáo dục và năng suất quốc gia. Trong bối cảnh này, Nigeria đã cấm và không công nhận bằng cấp của ít nhất 18 trường đại học nước ngoài, trong đó có một số cơ sở ở Benin, Togo, Mỹ và Anh. Có báo cáo cho biết Nigeria có thể cấm cả bằng cấp của Ghana, Kenya và Uganda. Tăng cường nỗ lực trấn áp, đặc biệt sau báo cáo điều tra của phóng viên Audu, chính quyền của Tổng thống Nigeria Bola Tinubu thông qua Bộ Giáo dục sẽ bắt đầu điều tra 107 trường đại học địa phương hoạt động trong 15 năm qua. Ủy ban mới thành lập cũng được kêu gọi xem xét hoạt động của các trường đại học bất hợp pháp và kiểm tra tính xác thực của các cáo buộc gian lận bằng cấp ở cả trường đại học tư thục nước ngoài. Tất cả người lao động đã lấy chứng chỉ giả từ các tổ chức trong và ngoài nước sẽ bị sa thải và đối mặt với trừng phạt của pháp luật. Ủy ban cũng cân nhắc biện pháp trừng phạt quan chức có sai phạm đã được xác định, cũng như các quy tắc, thủ tục và quy trình nhằm ngăn chặn nguy cơ tái diễn. Bộ trưởng Giáo dục Tahir Mamman khẳng định, chiến dịch trấn áp bằng giả không nhằm mục đích săn lùng bất kỳ ai, thay vào đó đây là nhiệm vụ nghiêm túc giúp thanh lọc hệ thống, khôi phục niềm tin và bảo vệ tính toàn vẹn của giáo dục ở Nigeria.

MAI QUYÊN (Theo DW)