Mỹ và Iran thông báo cho nhau rằng hai bên sẵn sàng tiến hành các cuộc đàm phán về một thỏa thuận nhằm chấm dứt căng thẳng song phương. Tuy nhiên, phía Tehran nhấn mạnh chương trình tên lửa đạn đạo của nước này là “lằn ranh đỏ” trong đàm phán.

Iran phóng thử tên lửa đạn đạo Khorramshahr. Ảnh: Bộ Quốc phòng Iran

Cơ hội lớn để giảm căng thẳng

Ngày 1-2, một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết chính quyền Tổng thống Donald Trump đã nêu rõ rằng họ sẵn sàng tổ chức các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt căng thẳng với Iran sớm nhất trong tuần này. Một cuộc gặp giữa Đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và các quan chức Iran, dự kiến sẽ diễn ra tại thủ đô Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ).

Phát biểu trên kênh CNN cùng ngày, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran và Washington có thể sớm đạt được một thỏa thuận hạt nhân công bằng. Ông cũng nhấn mạnh rằng một thỏa thuận nhằm đảm bảo không có vũ khí hạt nhân là mục tiêu khả thi và có thể đạt được trong thời gian ngắn.

Trong khi đó, Tổng thống Trump bày tỏ hy vọng sẽ đạt được thỏa thuận với Iran, bất chấp những cảnh báo từ lãnh tụ tinh thần tối cao Iran, Ali Khamenei, rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ nhằm vào nước này sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh khu vực.

Giới quan sát nhận định với sự tham gia của các quốc gia trung gian như Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, cuộc gặp Mỹ - Iran sắp tới có thể là cơ hội lớn để giảm căng thẳng và tìm kiếm một giải pháp hòa bình cho vấn đề hạt nhân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức phía trước khi cả hai bên đều có những yêu cầu và điều kiện riêng.

Hôm 1-2, ông Araghchi lưu ý rằng trọng tâm của các cuộc đàm phán phải tập trung vào chương trình hạt nhân Iran, chứ không phải việc kiềm chế chương trình tên lửa đạn đạo hoặc sự ủng hộ của Tehran đối với các lực lượng ủy nhiệm.

Phía Iran tin rằng các tên lửa đạn đạo cung cấp lá chắn bảo vệ rất cần thiết trước các mối đe dọa trong khu vực, đặc biệt là từ Israel. Việc những tên lửa này có khả năng tấn công các thành phố của Israel và vươn tới các căn cứ Mỹ trong khu vực đã tạo cho Tehran “đòn bẩy”.

Các tên lửa đạn đạo của Iran vẫn thường xuyên xuyên thủng hệ thống phòng thủ “Vòm sắt” của Israel và đánh trúng nhiều thành phố. Các loại tên lửa đạn đạo và hành trình của Iran, như Emad, Khorramshahr, Ghadr, Sejjil và Soumar, có tầm bắn từ 1.700-2.500km. Điều đó đặt Israel cùng toàn bộ hơn 10 căn cứ quân sự của Mỹ và hàng chục ngàn binh sĩ tại Trung Đông vào tầm bắn của các tên lửa.

Do vậy, Mỹ hiện yêu cầu Iran hạn chế số lượng và tầm bắn của các tên lửa đạn đạo.

Mỹ xây dựng "lá chắn thép"

Một quan chức quân sự cấp cao của Israel hôm 1-2 tuyên bố các tên lửa đạn đạo của Iran đặt ra “mối đe dọa mang tính sống còn” đối với Tel Aviv, chứ không chỉ là một thách thức quân sự hạn chế. Vị quan chức giấu tên cho biết Iran sở hữu gần 2.000 tên lửa trước cuộc chiến hồi tháng 6 năm ngoái và kể từ đó, Tehran bắt đầu tái sản xuất cũng như mở rộng các hệ thống với tốc độ rất nhanh.

Các quốc gia tại Vịnh Ba Tư cũng cảnh báo rằng chương trình tên lửa của Tehran vẫn đủ sức giáng đòn nặng nề vào lợi ích của Washington trong khu vực. Bản đánh giá do một đồng minh vùng Vịnh của Mỹ thực hiện cho thấy các yếu tố then chốt còn nguyên và một số năng lực khác đã được tái thiết.

Amir Mousawi, cựu quan chức ngoại giao Iran hiện sống tại Iraq, cho biết Tehran đã tăng gấp đôi sản lượng tên lửa kể từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6-2025 và đạt những tiến triển đáng kể trong việc sửa chữa các bệ phóng bị hư hại. Iran cũng đã triển khai một số bệ phóng tại các khu vực miền núi trong nước, nơi khó bị tấn công hơn.

Theo các chuyên gia, Iran đang sở hữu chương trình tên lửa lớn nhất trong khu vực, với số lượng tên lửa thậm chí nhiều hơn tổng số tên lửa phòng không của các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Trong khi gia tăng sức ép đối với Iran bằng cách điều lực lượng quân sự hùng hậu tới Trung Đông, chính quyền ông Trump cũng đẩy mạnh việc triển khai các hệ thống phòng không tiên tiến tới khu vực nhằm thiết lập một “lá chắn thép” vững chắc. Theo đó, Mỹ đang bổ sung hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) và các tổ hợp Patriot tới hàng loạt căn cứ chiến lược tại Jordan, Kuwait, Bahrain, Saudi Arabia và Qatar.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)