Trả lời phỏng vấn Báo Tuổi Trẻ điện tử ngày 18-9 vừa qua, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh: Để khơi thông điểm nghẽn trong thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thành phố, có một yêu cầu quan trọng là phải bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Điều đó cho thấy, trước đòi hỏi phải vươn lên thành một cực tăng trưởng quốc gia, thực sự là đô thị hạt nhân, trung tâm động lực của vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ rất cần có nhiều cán bộ dám đi vào việc khó, dám tháo gỡ điểm nghẽn, dám quyết định, dám chịu trách nhiệm để nhanh chóng biến chủ trương đúng thành kết quả cụ thể. Nhưng muốn có nhiều cán bộ như vậy, yêu cầu hàng đầu là tổ chức - nhất là người đứng đầu tổ chức - phải nhận diện đúng những cán bộ đó, biết cách bảo vệ họ, giúp họ yên tâm hành động.
Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22-9-2021, của Bộ Chính trị về “Chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung”; Nghị định số 73/2023/NĐ-CP, ngày 29-9-2023, của Chính phủ “Quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung” đã xác lập chủ trương, định hướng chính trị quan trọng đối với việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ. Ngày 10-7-2026, UBND thành phố Cần Thơ ban hành Kế hoạch 320/KH-UBND”Tiếp tục triển khai thực hiện quy định về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” (Kế hoạch 320). Như vậy, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung đã được thể chế hóa bằng các quy định cụ thể từ Trung ương đến thành phố. Vấn đề quan trọng là tổ chức thực hiện như thế nào để có giải pháp hữu hiệu bảo vệ những cán bộ này.
Qua gần 5 năm triển khai thực hiện Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị, thực tế ở nhiều địa phương, đơn vị cho thấy vẫn còn tình trạng nhận thức về cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung chưa thống nhất; tiêu chí nhận diện những cán bộ này chưa có hoặc nếu có thì chưa thực sự trở thành công cụ đánh giá cán bộ; chưa có sự liên thông trong công tác đánh giá - kiểm tra - thanh tra - bảo vệ cán bộ. Thậm chí, còn có trường hợp những cán bộ “nói mạnh”, “làm nhanh” lại được đánh giá là dám nghĩ, dám làm, trong khi các tiêu chí như: tính chủ động, yếu tố sáng tạo, chất lượng sản phẩm, hiệu quả công việc, bối cảnh rủi ro, động cơ ra quyết định, khả năng giải trình… lại chưa được quan tâm xem xét. Khi ranh giới giữa rủi ro công vụ và vi phạm chưa rõ, nhiều cán bộ sẽ chùn bước, không dám nghĩ, không dám làm; còn cán bộ có thẩm quyền cũng có thể không quyết định để tránh trách nhiệm.
Làm thế nào để những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung được bảo vệ, yên tâm làm việc như yêu cầu của Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên, đúng theo tinh thần Kế hoạch 320 của UBND thành phố Cần Thơ?
Trước hết, thành phố cần chuẩn hóa bộ tiêu chí nhận diện cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm thành bộ tiêu chuẩn thống nhất, dễ hiểu, dễ áp dụng trong từng cơ quan. Mỗi đề xuất được đánh giá là “năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm” phải trả lời được những câu hỏi: điểm nghẽn nào cần tháo gỡ; xuất phát từ căn cứ công vụ nào; lợi ích chung sau khi thực hiện là gì; rủi ro nào có thể xảy ra; ai chịu trách nhiệm; giải trình thế nào...
Kế hoạch 320 yêu cầu các sở, ngành, địa phương phải rà soát việc tiếp nhận, xem xét, phê duyệt, theo dõi những đề xuất đổi mới. Để thực hiện tốt yêu cầu này, cùng với việc xây dựng quy trình bảo vệ cán bộ thành quy trình công vụ có thời hạn, có đầu mối, có hồ sơ kiểm chứng, các địa phương, đơn vị cần số hóa quy trình từ đề xuất, thẩm định pháp lý, đánh giá tác động đến hậu kiểm. Mỗi bước trong quy trình phải để lại dấu vết trách nhiệm. Hồ sơ đầy đủ là căn cứ quan trọng bảo vệ cán bộ làm đúng khi phát sinh rủi ro khách quan.
Trách nhiệm người đứng đầu phải được đặt ở vị trí trung tâm trong bảo vệ cán bộ. Không thể có cấp dưới dám làm nếu cấp trên luôn chọn phần an toàn. Người đứng đầu phải là người dám nghe ý tưởng mới, phê duyệt đề xuất có căn cứ, dám chịu trách nhiệm về quyết định thuộc thẩm quyền, dám bảo vệ cấp dưới khi họ làm đúng. Người đứng đầu cũng cần mạnh dạn bác bỏ những cách làm thiếu căn cứ pháp lý, thiếu tinh minh bạch, tiềm ẩn lợi ích cục bộ. Đó cũng là cách gián tiếp bảo vệ và khuyến khích những cán bộ thực sự trong sáng, công tâm, dám nghĩ, dám làm.
Kế hoạch 320 xác định gắn kết quả đổi mới với đánh giá và sử dụng cán bộ là tiêu chí quan trọng trong xếp loại và căn cứ quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm, điều động, luân chuyển cán bộ. Theo đó, cần xây dựng hồ sơ sản phẩm của từng cán bộ: điểm nghẽn nào đã được tháo gỡ, sáng kiến nào đã được triển khai, giá trị nào đã được tạo ra, kể cả đề xuất chưa thành công nhưng thực hiện đúng chủ trương, đúng động cơ, có kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình.
Hậu kiểm và tổng kết thực tiễn cần được xem là một phần của cơ chế bảo vệ nhưng cán bộ năng động, sáng tạo dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Mỗi đề xuất, mỗi cách làm mới đều cần được đánh giá ở các khía cạnh: điều gì đúng, điều gì chưa phù hợp, rủi ro phát sinh từ đâu, bài học nào có thể nhân rộng... Qua đó, thành phố hình thành kho dữ liệu tình huống về đổi mới công vụ để giúp cán bộ - nhất là cán bộ cấp cơ sở - học từ thực tế, tạo điều kiện cho tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung ngày càng lan tỏa mạnh mẽ.
