Chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu là một trong những mục tiêu mà ngành Nông nghiệp TP Cần Thơ hướng đến. Từ mục tiêu này, hoạt động sản xuất lúa gạo của thành phố đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất hiệu quả, bền vững và an toàn.

Mô hình sản xuất, thu hoạch lúa kết hợp thu hồi rơm thực hiện tại TP Cần Thơ.

Mô hình sản xuất bền vững

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, nhận định: “Hiện ngành Nông nghiệp thành phố tăng cường hoạt động dự báo, hướng dẫn sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa; triển khai các kế hoạch nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí và xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường trong nước và xuất khẩu”.

Từ đầu năm đến nay, tổng diện tích sản xuất lúa toàn thành phố là 708.310ha, vượt 0,22% kế hoạch, diện tích thu hoạch 608.546ha với sản lượng trên 4,1 triệu tấn, tăng 1,32% so với cùng kỳ năm 2025. Đặc biệt, thành phố đã hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" (Đề án một triệu héc-ta lúa) với quy mô trên 170.000ha. Kết quả bước đầu cho thấy giảm lượng giống (30-50 kg/ha), giảm 30% phân bón hóa học và chi phí sản xuất; 3 hợp tác xã đạt chứng nhận "Gạo Việt xanh, phát thải thấp".

Ông Trần Công Danh, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) lúa sạch Trường Thành, cho biết: “Được sự hỗ trợ của ngành Nông nghiệp thành phố, năm 2025 HTX bắt đầu hợp tác với Công ty TNHH Sinh học Châu Á để triển khai mô hình lúa phát thải thấp theo hướng hữu cơ, sinh học. Ban đầu, mô hình chỉ được thực hiện trên ruộng lúa của vài hộ dân đạt hiệu quả cao, giảm chi phí sản xuất. Đến nay, mô hình phát triển, diện tích áp dụng tăng lên trên 60ha”.

Để thay đổi tập quán canh tác, hỗ trợ kỹ thuật là một trong những yếu tố quan trọng của mô hình trên. Công ty TNHH Sinh học Châu Á hỗ trợ HTX trong quá trình sản xuất, từ cải tạo đất đến thu hoạch. Trước đây, việc quản lý cỏ dại, lúa lộn, lúa ma chủ yếu dựa vào thuốc có nguồn gốc hóa học. Hiện HTX sử dụng sản phẩm KING có nguồn gốc từ vi sinh vật để quản lý lúa lộn, lúa ma, qua đó giảm sử dụng thuốc cỏ. Sau thu hoạch, rơm rạ cũng được xử lý thay vì đốt ngoài đồng. HTX sử dụng sản phẩm KIRA để phân hủy rơm rạ, góp phần cải tạo đất và giảm lượng phân bón cần sử dụng cho vụ tiếp theo. Việc hạn chế đốt rơm rạ không chỉ giúp tận dụng nguồn phụ phẩm ngay tại ruộng mà còn góp phần giảm phát sinh khí thải.

Phát huy hiệu quả

Với nông dân, chuyển đổi sang phương thức sản xuất giảm phát thải chỉ có thể duy trì khi mang lại hiệu quả kinh tế. Giảm lượng vật tư hóa học, tận dụng phụ phẩm, cải thiện đất và duy trì năng suất là những yếu tố giúp quá trình chuyển đổi có tính thực tiễn và khả năng nhân rộng. 

Trước đây, mỗi héc-ta lúa người dân thường sử dụng 120-150kg lúa giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo kinh nghiệm. Sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, bà con chuyển sang gieo sạ theo hàng, theo cụm với lượng giống khoảng 60-80 kg/ha; sử dụng bảng so màu lá để xác định thời điểm, lượng phân bón phù hợp; áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ và hạn chế phun thuốc khi chưa thật sự cần thiết. Chị Phạm Tuyết Anh ở ấp 9A2, xã Vị Thanh 1, chia sẻ: “Sau khi được tập huấn, hướng dẫn canh tác, ruộng lúa gia đình tôi sử dụng lượng giống gieo sạ giảm đáng kể, phân bón và số lần phun thuốc cũng giảm. Chi phí đầu vào giảm khoảng 20-30%, trong khi năng suất tăng hơn so với sản xuất truyền thống”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, Đề án một triệu héc-ta lúa tại TP Cần Thơ đang bước vào giai đoạn nhân rộng từ năm 2026 đến năm 2030. Bà Nguyễn Thị Giang nhấn mạnh: “Tại TP Cần Thơ, Đề án được triển khai tại 64 xã, phường, với quy mô trên 170.000ha. Với quy mô này, nếu chỉ dựa vào một số cán bộ chuyên môn của thành phố thì chắc chắn sẽ không đáp ứng được yêu cầu. Do đó, chúng tôi cần hình thành một lực lượng cán bộ ngay tại cơ sở, hiểu quy trình, biết cách hướng dẫn và có thể đồng hành với nông dân trong quá trình thực hiện các mô hình sản xuất tiến bộ”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN